Nirvāṇa I निर्वाण

श्रीवसिष्ठ उवाच | एवं वदति वै कुम्भे चित्तत्यागं मुहुर्मुहुः | अन्तर्विचारयन्सौम्यो राजा वचनमब्रवीत् || १ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | evaṃ vadati vai kumbhe cittatyāgaṃ muhurmmuhuḥ | antarvicārayansaumyo rājā vacanamabravīt || 1 ||

शिखिध्वज उवाच | हृदयाकाशविहगो हृदयद्रुममर्कटः | भूयोभूयो निरस्तं हि समभ्येत्येव मे मनः || २ ||

śikhidhvaja uvāca | hṛdayākāśavihago hṛdayadrumamarkaṭaḥ | bhūyobhūyo nirastaṃ hi samabhyetyeva me manaḥ || 2 ||

जानामि चैतदादातुं मत्स्यं जाल इवाकुलम् | त्यागमस्य न जानामि चित्तं द्रव्य इवोत्तम || ३ ||

jānāmi caitadādātuṃ matsyaṃ jāla ivākulam | tyāgamasya na jānāmi cittaṃ dravya ivottama || 3 ||

चित्तस्यादौ स्वरूपं मे यथावद्भगवन्वद | ततश्चित्तपरित्यागं यथावद्वद मे प्रभो || ४ ||

cittasyaādau svarūpaṃ me yathāvadbhagavanvada | tataścittaparityāgaṃ yathāvadvada me prabho || 4 ||

कुम्भ उवाच | वासनैव महाराज स्वरूपं विद्धि चेतसः | चित्तशब्दस्तु पर्यायो वासनाया उदाहृतः || ५ ||

kumbha uvāca | vāsanaiava mahārāja svarūpaṃ viddhi cetasaḥ | cittaśabdastu paryāyo vāsanāyā udāhṛtaḥ || 5 ||

त्यागस्तस्यातिसुकरः सुसाध्यः स्पन्दनादपि | राज्यादप्यधिकानन्दः कुसुमादपि सुन्दरः || ६ ||

tyāgastasyātisukaraḥ susādhyaḥ spandanādapi | rājyādapyadhikānandaḥ kusumādapi sundaraḥ || 6 ||

मूर्खस्य तु मनस्त्यागो नूनं दुःसाध्यतां गतः | पामरस्येव साम्राज्यं तृणस्येव सुमेरुता || ७ ||

mūrkhasya tu manastyāgo nūnaṃ duḥsādhyatāṃ gataḥ | pāmarasyeva sāmrājyaṃ tṛṇasyeva sumerutā || 7 ||

शिखिध्वज उवाच | स्वरूपं वेद्मि चित्तस्य वासनामयमाकुलम् | त्यागः स मन्ये दुःसाध्यो वज्रनिर्गिलनादपि || ८ ||

śikhidhvaja uvāca | svarūpaṃ vedmi cittasya vāsanāmayamākulam | tyāgaḥ sa manye duḥsādhyaḥ vajranirgilanādapi || 8 ||

संसृत्यामोदपुष्पस्य दुःखदाहानलस्य च | जगदब्जमृणालस्य मोहमारुतखस्य च || ९ ||

saṃsṛtyāmodapuṣpasya duḥkhadāhānalasya ca | jagadabjamṛṇālasya mohamārutakhasya ca || 9 ||

शरीरयन्त्रवाहस्य दृत्पद्मभ्रमरस्य च | अयत्नाच्चेतसस्त्यागो यथा भवति तद्वद || १० ||

śarīrayantravāhasya dṛtpadmabhramarasya ca | ayatnāccetasastyāgo yathā bhavati tadvad || 10 ||

कुम्भ उवाच | सर्वनाशोऽस्य यः साधो चेतसः संसृतिक्षयः | स एव चित्तसंत्याग इत्युक्तं दीर्घदर्शिभिः || ११ ||

kumbha uvāca | sarvanāśo'sya yaḥ sādho cetasaḥ saṃsṛtikṣayaḥ | sa eva cittasaṃtyāga ityuktaṃ dīrghadarśibhiḥ || 11 ||

शिखिध्वज उवाच | चित्तत्यागादहं मन्ये चित्तनाशः सुसिद्धये | अभावः शतशो व्याधेः कथमस्यानुभूयते || १२ ||

śikhidhvaja uvāca | cittatyāgādahaṃ manye cittanāśaḥ susiddhaye | abhāvaḥ śataśo vyādheḥ kathamasya anubhūyate || 12 ||

कुम्भ उवाच | अहंबीजश्चित्तद्रुमः सशाखाफलपल्लवः | उन्मूलय समूलं तमाकाशहृदयो भव || १३ ||

kumbha uvāca | ahaṃbījaścittadrumaḥ sasaśākhāphalapallavaḥ | unmūlaya samūlaṃ tamākāśahṛdayo bhava || 13 ||

शिखिध्वज उवाच | चेतसः किं मुने मूलं कोऽकुंरः कोऽस्य संभवः | काःशास्त्राःकेच वा स्कन्धाः कथमुन्मूल्यते च सः || १४ ||

śikhidhvaja uvāca | cetasaḥ kiṃ mune mūlaṃ ko'kuṃraḥ ko'sya saṃbhavaḥ | kāḥśāstrāḥkeca vā skandhāḥ kathamunmūlyate ca saḥ || 14 ||

कुम्भ उवाच | अहमर्थोदयो योऽयं स चित्तावेदनात्मकः | एतच्चित्तद्रुमस्यास्य विद्धि बीजं महामते || १५ ||

kumbha uvāca | ahamarthodayo yo'yaṃ sa cittāvedanātmakaḥ | etaccittadrumnasyāsya viddhi bījaṃ mahāmate || 15 ||

परमात्मपदं क्षेत्रं क्षेत्रं मायामयस्य तत् | एतस्मात्प्रथमोद्भिन्नादंकुरोऽनुभवाकृतिः || १६ ||

paramātmāpadaṃ kṣetraṃ kṣetraṃ māyāmayasya tat | etasmātprathamodbhinnādaṃkuro'nubhavākṛtiḥ || 16 ||

निश्चयात्मा निराकारो बुद्धिरित्येव सोच्यते | अस्य बुद्ध्यभिधानस्य याङ्कुरस्य प्रपीनता || १७ ||

niścayātmā nirākāro buddhiritveva socyate | asya buddhyabhidhānasya yāṅkurasya prapīnatā || 17 ||

संकल्परूपिणी तस्याश्चित्तनाममनोभिधा | जीवो मिथ्योपलम्भात्मा शून्यात्मा ह्युपलोपमः || १८ ||

saṃkalparūpiṇī tasyāścittanāmamano'bhidhā | jīvo mithyopalambhātmā śūnyātmā hyupalopamaḥ || 18 ||

स्तम्भः कायोऽयमेतस्य स्नाय्वस्थिरसरञ्जितः | देशान्तरेऽङ्कुरोद्देशे कालस्पन्दोऽस्य वासना || १९ ||

stambhaḥ kāyo'yametasya snāyvasthirasarañjitaḥ | deśāntare'ṅkuroddeśe kālaspando'sya vāsanā || 19 ||

शाखायाश्चित्तवृक्षस्य दीर्घा दूरगतास्तताः | इन्द्रियाण्यल्पभोगाश्च भावाभावात्मयोनयः || २० ||

śākhāyāścittavṛkṣasya dīrghā dūragatāstatāḥ | indriyāṇyalpabhogāśca bhāvābhāvātmayonayaḥ || 20 ||

विटपौघा महान्तोऽस्य शुभाशुभफलाकुलाः | ईदृशस्यास्य चित्तस्य दुर्वृक्षस्य प्रतिक्षणम् || २१ ||

vitapaughā mahānto'sya śubhāśubhaphalākulāḥ | īdṛśasyāsya cittasya durvṛkṣasya pratikṣaṇam || 21 ||

शास्त्राविलवनं कुर्वन्मूलकाषे भरं कुरु | शिखिध्वज उवाच | चित्तद्रुमस्य शाखादेः कुर्वाणोऽहं विकर्तनम् || २२ ||

śāstrāvilavanaṃ kurvanmūlakāṣe bharaṃ kuru | śikhidhvaja uvāca | cittadrumasya śākhādeḥ kurvāṇo'haṃ vikartanam || 22 ||

कथं करोमि मूलस्य निःशेषकषणं मुने | कुम्भ उवाच | वासना विविधाः शाखाः फलस्पन्दादिनान्विताः || २३ ||

kathaṃ karomi mūlasya niḥśeṣakaṣaṇaṃ mune | kumbha uvāca | vāsanā vividhāḥ śākhāḥ phalaspandādinānvitāḥ || 23 ||

अभाविता भवन्त्यन्तर्लूनाः संविद्वलेन ते | असंसक्तमना मौनी शान्तवादविचारणः || २४ ||

abhāvitā bhavantyantarlūnāḥ saṃvidvalena te | asaṃsaktamanā maunī śāntavādavicāraṇaḥ || 24 ||

संप्राप्तकारी यः सोऽन्तर्लूनश्चित्तलतो भवेत् | चित्तद्रुमलताजालं पौरुषेण विकर्तयन् || २५ ||

saṃprāptakārī yaḥ so'ntarlūnaścittalato bhavet | cittadrumalatājālaṃ pauruṣeṇa vikartayan || 25 ||

यस्तिष्ठति स मूलस्य योग्यो निकषणे भवेत् | गौणं शाखाविलवनं मुख्यं मूलविकर्तनम् || २६ ||

yastiṣṭhati sa mūlasya yogyo nikaṣaṇe bhavet | gauṇaṃ śākhāvilavanaṃ mukhyaṃ mūlavikartanam || 26 ||

चित्तवृक्षस्य तेन त्वं मूलकाषपरो भव | मुख्यत्वेन महाबुद्धे मूलदाहमलं कुरु || २७ ||

cittavṛkṣasya tena tvaṃ mūlakāṣaparo bhava | mukhyatvena mahābuddhe mūladāhamalaṃ kuru || 27 ||

चित्तकण्टकखण्डस्य भवत्येवमचित्तता | शिखिध्वज उवाच | अहंभावात्मनश्चित्तद्रुमबीजस्य हे मुने | कोऽनलो दहनाख्येऽस्मिन्कर्मण्यर्थकरो भवेत् || २८ ||

cittakaṇṭakakhaṇḍasya bhavatyevamacittatā | śikhidhvaja uvāca | ahaṃbhāvātmanaścittadrumabījasya he mune | ko'nalo dahanākhye'smin karmṇyarthakaro bhavet || 28 ||

कुम्भ उवाच | राजन्स्वात्मविचारोऽयं कोऽहं स्यामिति रूपधृक् | चित्तदुर्द्रुमबीजस्य दहने दहनः स्मृतः || २९ ||

kumbha uvāca | rājan svātmavicāro'yaṃ ko'haṃ syāmiti rūpadhṛk | cittadurdumabījasya dahane dahanaḥ smṛtaḥ || 29 ||

शिखिध्वज उवाच | मुने मया स्वया बुद्ध्या बहुशः प्रविचारितम् | यावन्नाहं जगन्नोर्वीवनमण्डलमण्डितम् || ३० ||

śikhidhvaja uvāca | mune mayā svayā buddhyā bahuśaḥ pravicāritam | yāvannāhaṃ jagannorvīvanamaṇḍalamaṇḍitam || 30 ||

नाद्रेस्तटं न विपिनं न पर्णस्पन्दनादि च | जडत्वान्न च देहादि न मांसास्थ्यसृगादि च || ३१ ||

nādreṣṭaṭaṃ na vipinaṃ na parṇaspandanādi ca | jaḍatvānn na ca dehādi na māṃsāsthyasṛgādi ca || 31 ||

कर्मेन्द्रियाण्यपि न च न च बुद्धीन्द्रियाणि च | न मनो नापि च मतिर्नाहंकारश्च जाड्यतः || ३२ ||

karmendriyāṇyapi na ca na ca buddhīndriyāṇi ca | na mano nāpi ca matirnāhaṃkāraśca jāḍyataḥ || 32 ||

कटकत्वं यथा हेम्नि तथाहंत्वं चिदात्मनि | जडं त्वसद्रूपतया तेन तन्नास्ति हे मुने || ३३ ||

kaṭakatvaṃ yathā hemni tathāhaṃtvaṃ cidātmani | jaḍaṃ tv asadrūpatayā tena tannāsti he mune || 33 ||

संनिवेशनिवासात्मा सर्वार्थादिः परे पदे | विद्यते नान्यदन्यत्वान्नभसीव महाद्रुमः || ३४ ||

saṃniveśanivāsātmā sarvārthādiḥ pare pade | vidyate nānyadanyatvānnabhasīva mahādrumaḥ || 34 ||

जानन्नपीति भगवन्नहंत्वमलमार्जनम् | अन्तर्यज्ज्ञं न जानामि तेन तप्ये चिरं मुने || ३५ ||

jānannapīti bhagavannahaṃtvamalamārjanam | antaryajjñāṃ na jānāmi tena tapye ciraṃ mune || 35 ||

कुम्भ उवाच । एतावन्मात्रकं वृन्दं यदि न त्वं महीपते । जडत्वात्तन्महाबुद्धे योऽसि तद्वद मेऽनघ ॥ || ३६ ||

kumbha uvāca | etāvanmātrakaṃ vṛndaṃ yadi na tvaṃ mahīpate | jaḍatvāt tanmahābud'dhe yo'si tadvad me'nagha || 36 ||

शिखिध्वज उवाच । चिन्मात्रमहमच्छात्मवेदनं विदुषां वर । यत्र भावाः स्वदन्ते ते निर्णीयन्ते च येन वा ॥ || ३७ ||

śikhidhvaja uvāca | cinmātramahamacchātmavedanaṃ viduṣāṃ vara | yatra bhāvāḥ svadante te nirṇīyante ca yena vā || 37 ||

एवंरूपस्य मे लग्नं नूनं मलमकारणम् । सकारणं वाहमिति यत्पदं च न वेद्म्यहम् ॥ || ३८ ||

evaṃrūpasya me lagnaṃ nūnaṃ malamakāraṇam | sakāraṇaṃ vāhamiti yatpadaṃ ca na vedmyaham || 38 ||

असदेतदनात्मीयं प्रमार्ष्टुं मलमात्मनः । मुने यदा न शक्नोमि तेन तप्ये सुदारुणम् ॥ || ३९ ||

asadetadanātmīyaṃ pramārṣṭuṃ malamātmanaḥ | mune yadā na śaknomi tena tapye sudaāruṇam || 39 ||

कुम्भ उवाच । ब्रूहि किं तन्महाबाहो लग्नं तव मलं महत् । स्थितोऽसि येन संसारी सता वाप्यथवाऽसता ॥ || ४० ||

kumbha uvāca | brūhi kiṃ tanmahābāho lagnaṃ tava malam mahat | sthito'si yena saṃsārī satā vāpyathavā'satā || 40 ||

शिखिध्वज उवाच | चित्तद्रुमस्य यद्बीजमहंभावश्च मे मलम् | तच्च त्यक्तुं न जानामि त्यक्तं त्यक्तमुपैति माम् || ४१ ||

śikhidhvaja uvāca | cittadrūmasya yadbījamahaṃbhāvaśca me malam | tacca tyaktuṃ na jānāmi tyaktaṃ tyaktamupaiti mām || 41 ||

कुम्भ उवाच | कारणाज्जायते कार्यं यत्तत्सर्वत्र संभवेत् | अन्यत्त्वसद्द्विचन्द्राभं दृष्टमेतन्न विद्यते || ४२ ||

kumbha uvāca | kāraṇājjāyate kāryaṃ yattatsarvatra saṃbhavet | anyattvasaddvicandrābhaṃ dṛṣṭametanna vidyate || 42 ||

कारणाज्जायते कार्यमहंभावाद्भवाङ्कुरः | इति कारणमन्विष्य कथयस्व ममाधुना || ४३ ||

kāraṇājjāyate kāryamahaṃbhāvādbhavāṅkuraḥ | iti kāraṇamanviṣya kathayasva mamādhunā || 43 ||

शिखिध्वज उवाच | मुनेऽहमिति दोषस्य वेदनं वेद्मि कारणम् | तद्यथोपशमं याति तन्मे वद मुनीश्वर || ४४ ||

śikhidhvaja uvāca | mune'hamiti doṣasya vedanaṃ vedmi kāraṇam | tadyathopaśamaṃ yāti tanme vada munīśvara || 44 ||

चितश्चेत्योन्मुखत्वेन दुःखायायमहंस्थितः | चेत्योपशमनं ब्रूहि मुने तदुपशान्तये || ४५ ||

citaścetyonmukhatvena duḥkhāyāyamahaṃsthitaḥ | cetyopaśamanaṃ brūhi mune tadupaśāntaye || 45 ||

कुम्भ उवाच | कारणं कारणज्ञोऽसि वेदनस्य वदाशु मे | ततस्त्वां बोधयिष्यामि कारणाकारणक्रमम् || ४६ ||

kumbha uvāca | kāraṇaṃ kāraṇajño'si vedaṇasya vadāśu me | tatastvāṃ bodhayiṣyāmi kāraṇākāraṇakramam || 46 ||

वेद्यवेदनरूपस्य चेत्यसंचेतनस्य मे | अकारणं कारणतां यद्यातं तव तद्वद || ४७ ||

vedyavedanarūpasya cetyasañcetanasya me | akāraṇaṃ kāraṇatāṃ yadyātaṃ tava tadvada || 47 ||

शिखिध्वज उवाच | चेत्यचेतनरूपस्य वेद्यसंवेदनाकृतेः | इयं पदार्थसत्तेह देहादि कारणं मुने || ४८ ||

śikhidhvaja uvāca | cetyacetanarūpasya vedyasaṃvedanākṛteḥ | iyaṃ padārthasatteha dehādi kāraṇaṃ mune || 48 ||

शरीरादितयोदेति वेदनं वस्तुसत्तया | असत्याभासया स्पन्दो यथा पवनलेखया || ४९ ||

śarīrāditayodeti vedaṇaṃ vastusattayā | asatyābhāsayā spando yathā pavanalekhayā || 49 ||

असत्ता वस्तुसत्ताया नावगच्छाम्यहं यथा | अहंत्ववेदनं चित्तबीजं समुपशाम्यति || ५० ||

asattā vastusattāyā nāvagacchāmyahaṃ yathā | ahaṃtvavedanaṃ cittabījaṃ samupaśāmyati || 50 ||

कुम्भ उवाच | विद्यते यदि देहादिवस्तुसत्ता तदस्ति ते | अभावाद्देहसत्तादेः किंनिष्ठं तव वेदनम् || ५१ ||

kumbha uvāca | vidyate yadi dehādivastusattā tadasti te | abhāvāddehasattādeḥ kiṃniṣṭhaṃ tava vedanam || 51 ||

शिखिध्वज उवाच | यस्योपलभ्यते किंचित्स्वरूपं कलनात्मकम् | असद्रूपं कथं तत्स्यात्प्रकाशः स्यात्कथं तमः || ५२ ||

śikhidhvaja uvāca | yasyopalabhyate kiṃcitsvarūpaṃ kalanātmakam | asadrūpaṃ kathaṃ tatsyātprakāśaḥ syātkathaṃ tamaḥ || 52 ||

हस्तपादादिसंयुक्तः क्रियाफलविलासवान् | सदानुभूयमानोऽयं देहो नास्ति कथं मुने || ५३ ||

hastapādādisaṃyuktaḥ kriyāphalavilāsavān | sadānubhūyamāno'yaṃ deho nāsti kathaṃ mune || 53 ||

कुम्भ उवाच | कारणं यस्य कार्यस्य भूमिपाल न विद्यते | विद्यते नेह तत्कार्यं तत्संवित्तिस्तु विभ्रमः || ५४ ||

kumbha uvāca | kāraṇaṃ yasya kāryasya bhūmipāla na vidyate | vidyate neha tatkāryaṃ tatsaṃvittistu vibhramaḥ || 54 ||

कारणेन विना कार्यं शरीरं न कदाचन | विद्यते यस्य नो बीजं तद्द्रव्यं क्वेव जायते || ५५ ||

kāraṇena vinā kāryaṃ śarīraṃ na kadācana | vidyate yasya no bījaṃ taddravyaṃ kveva jāyate || 55 ||

अकारणं तु यत्कार्यं सदिवाग्रेऽनुभूयते | तद्द्रष्टुर्विभ्रमाद्विद्धि मृगतृष्णाजलोपमम् || ५६ ||

akāraṇaṃ tu yatkāryaṃ sadivāgre'nubhūyate | taddrṣṭurvibhramādviddhi mṛgatṛṣṇājalopamam || 56 ||

अविद्यमानमेव त्वं विद्धि मिथ्याभ्रमोदितम् | नातियत्नवतोऽप्येतन्मृगतृष्णाम्बु लभ्यते || ५७ ||

avidyamānameva tvaṃ viddhi mithyābhramoditam | nātiyatnavato'pyetanmṛgatṛṣṇāmbu labhyate || 57 ||

असतो द्वीन्दुबिम्बादेर्न युक्तं कारणेक्षणम् | वन्ध्यातनयसर्वाङ्गमण्डनं कस्य राजते || ५८ ||

asato dvīndubimbāderna yuktaṃ kāraṇekṣaṇam | vandhyātanayasarvāṅgamaṇḍanaṃ kasya rājate || 58 ||

कारणेन विना कार्यं शरीराद्यस्थिपञ्जरम् | अविद्यमानमेवेदं विद्ध्यसंभवतो नृप || ५९ ||

kāraṇena vinā kāryaṃ śarīrādyasthipañjaram | avidyamānamevedaṃ viddhyasaṃbhava to nṛpa || 59 ||

हस्तपादादियुक्तस्य शरीरस्य मुनीश्वर | नित्यमालक्ष्यमाणस्य पिता कस्मान्न कारणम् || ६० ||

hastapādādiyuktasya śarīrasya munīśvara | nityamālakṣyamāṇasya pitā kasmānna kāraṇam || 60 ||

कुम्भ उवाच | कारणाभावतो राजन्पिता नाम न विद्यते | असतो यत्तु संजातमसदेव तदुच्यते || ६१ ||

kumbha uvāca | kāraṇābhāvato rājan pitā nāma na vidyate | asato yattu saṃjātamasadeva taducyate || 61 ||

पदार्थानां च कार्याणां कारणं बीजमुच्यते | संभवत्यङ्ग जगति न बीजेन विनाङ्कुरः || ६२ ||

padārthānāṃ ca kāryāṇāṃ kāraṇaṃ bījamucyate | saṃbhavatyanga jagati na bījena vināṅkuraḥ || 62 ||

तस्मान्न कारणं यस्य कार्यस्येहोपपद्यते | बीजाभावे हि तन्नास्ति तत्संवित्तिस्तु विभ्रमः || ६३ ||

tasmānna kāraṇaṃ yasya kāryasyehopapadyate | bījābhāve hi tannāsti tatsaṃvittistu vibhramaḥ || 63 ||

अवश्यं खलु यन्नास्ति निर्बीजं तन्मतिभ्रमः | द्वीन्दुत्वमरुभूम्यम्बुवन्ध्यापुत्रदशासमम् || ६४ ||

avaśyaṃ khalu yannāsti nirbījaṃ tanmatibhramaḥ | dvīndutvamarubhūmyambuvandhyāputradashāsamam || 64 ||

शिखिध्वज उवाच | पितामहानां पुत्राणां पितृणां च जगत्त्रये | आद्यः पितामहः कस्मात्पूर्वोत्पत्तौ न कारणम् || ६५ ||

śikhidhvaja uvāca | pitāmahānāṃ putrāṇāṃ pitṛṇāṃ ca jagattraye | ādyaḥ pitāmahaḥ kasmātpūrvotpattau na kāraṇam || 65 ||

कारणस्य स्वबीजस्य नित्याभावात्पितामहः | अन्यः स दृश्यमानोपि भ्रमादन्यो न विद्यते || ६७ ||

kāraṇasya svabījasya nityābhāvātpitāmahaḥ | anyaḥ sa dṛśyamānopi bhramādanyo na vidyate || 67 ||

मृगतृष्णाम्बुवद्भ्रान्तिरूप एवावभासते | पितामहार्थकारित्वमपि तस्य भ्रमात्मकम् || ६८ ||

mṛgatṛṣṇāmbuvadbhrāntirūpa evāvabhāsate | pitāmahārthakāritvamapi tasya bhramātmakam || 68 ||

पितामहोदरे तस्य मिथ्याप्रत्ययतः स्थितिः | घना तव निवृत्तैव मार्जयिष्याम्यथेतरत् || ६९ ||

pitāmahodare tasya mithyāpratyayataḥ sthitiḥ | ghanā tava nivṛttaiva mārjayiṣyāmyathetarat || 69 ||

तस्माच्चिदात्मकतयात्मनि चित्ततोऽयं नित्यं स्वयं कचति भूमिप देवदेवः | तेनैव पद्मज इति स्वयमात्मनात्मा प्रोक्तः स्वरूप इति शान्तमिदं समस्तम् || ७० ||

tasmāccidātmakatayātmani cittato'yaṃ nityaṃ svayaṃ kacati bhūmipa devadevaḥ | tenaiva padmaja iti svayamātmanātmā proktaḥ svarūpa iti śāntamidaṃ samastam || 70 ||