Nirvāṇa I निर्वाण

श्रीवसिष्ठ उवाच | अथ सूर्याख्यरङ्गेण रञ्जिते भुवनोदरे | शिखिध्वजाङ्गना प्रातर्मदनी कुम्भतां ययौ || १ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | atha sūryākhyaraṅgeṇa rañjite bhuvanodare | śikhidhvajāṅganā prātarmadanī kumbhatāṃ yayau || 1 ||

एवं महेन्द्रदर्यां तावुभौ कुम्भशिखिध्वजौ | स्वयं विवाहिताविष्टौ संपन्नौ देवदंपती || २ ||

evaṃ mahendradaryāṃ tāvubhau kumbhaśikhidhvajau | svayaṃ vivāhitāviṣṭau saṃpannau devadampatī || 2 ||

विलेसतुर्विचित्रासु प्रत्यहं वनराजिषु | प्रपक्वफलभारासु पुष्पपल्लविनीषु च || ३ ||

vilesaturvicitrāsu pratyahaṃ vanarājiṣu | prapakvaphalabhārāsu puṣpapallavinīṣu ca || 3 ||

दिवा प्रीततरौ मित्रे यामिन्यामिष्टदंपती | प्रभादीपाविव श्लिष्टौ न वियुक्तौ बभूवतुः || ४ ||

divā prītatarau mitre yāminyāmiṣṭadampatī | prabhādīpāviva śliṣṭau na viyuktau babhūvatuḥ || 4 ||

रेमाते वनकुञ्जेषु गुहासु च महीभृताम् | तमालजालखण्डेषु मन्दारगहनेषु च || ५ ||

remāte vanakuñjeṣu guhāsu ca mahībhṛtām | tamālajālakhaṇḍeṣu mandāragahaneṣu ca || 5 ||

सह्यदर्दुरकैलासमहेन्द्रमलयेषु चगन्धमादनविन्ध्याद्रिलोकालोकतटेषु च || ६ ||

sahyadardurakailāsamahendramalayeṣu cagandhamādanavindhyādrilokālokataṭeṣu ca || 6 ||

दिनैस्त्रिभिस्त्रिभिर्गत्वा निद्रां गतवति प्रियेचूडाला राजकार्याणि कृत्वा स्वाध्याययौ पुनः || ७ ||

dinaistribhistribhirgatvā nidrāṃ gatavati priyecūḍālā rājakāryāṇi kṛtvā svabhyāyayau punaḥ || 7 ||

तौ दिवा सुहृदौ मित्रे दंपती कुम्भभूमिपौनानाकुसुमसंवीतौ तस्थतुर्मुदितौ मिथः || ८ ||

tau divā suhṛdau mitre daṃpatī kumbhabhūmipaunānākusumasaṃvītau tasthaturmuditau mithaḥ || 8 ||

मासमेकं महेन्द्राद्रौ रम्ये सरलसंकुलेरत्नकुड्ये गुहागेहे पूजितौ सुरकिंनरैः || ९ ||

māsamekaṃ mahendrādrau ramye saralasaṃkuleratnakuḍye guhāgehe pūjitau surakiṃnaraiḥ || 9 ||

हस्तलभ्योदितामोघमन्दारवनमालितेएवं शुक्तिमतः पृष्ठे पक्षं कल्पलतागृहे || १० ||

hastalabhyoditāmoghamandāravanamāliteevaṃ śuktimataḥ pṛṣṭhe pakṣaṃ kalpalatāgṛhe || 10 ||

मासद्वयं पक्षवतो गिरेर्दक्षिणदिक्तटे | पारिजातवने देवपुष्पस्तबकमण्डपे || ११ ||

māsadvayaṃ pakṣavato girerdakṣiṇadiktaṭe | pārijātavane devapuṣpastabakamaṇḍape || 11 ||

जम्बूखण्डतले मेरोः पादे जम्बूनदीतटे | जाम्बूनदमये मासं जम्बूफलरसासवैः || १२ ||

jambūkhaṇḍatale meroḥ pāde jambūnadītaṭe | jāmbūnadamaye māsaṃ jambūphalarasāsavaiḥ || 12 ||

दशोत्तरकुरूणां च मण्डले दिवसानि तौ | कोसलेषूत्तरस्थेषु सप्तविंशतिवासरान् || १३ ||

daśottarakurūṇāṃ ca maṇḍale divasāni tau | kosaleṣūttarastheṣu saptaviṃśativāsarān || 13 ||

एवमन्येषु देशेषु विचित्रेषु महीभृताम् | स्थितवन्तौ महाभागौ सुहृदौ निशि दम्पती || १४ ||

evamanyeṣu deśeṣu vicitreṣu mahībhṛtām | sthitavantau mahābhāgau suhṛdau niśi dampatī || 14 ||

ततो यातेषु मासेषु शनैः कतिपयेषु सा | चूडाला चिन्तयामास देवपुत्रकरूपिणी || १५ ||

tato yāteṣu māseṣu śanaiḥ katipayeṣu sā | cūḍālā cintayāmāsa devaputrakarūpiṇī || 15 ||

सुरूपभोगभारेण परीक्षेऽहं शिखिध्वजम् | मा कदाचन चेतोऽस्य भोगेषु रतिमेष्यति || १६ ||

surūpabhogabhāreṇa parīkṣe'haṃ śikhidhvajam | mā kadācana cetosya bhogeṣu ratimeṣyati || 16 ||

इति संचिन्त्य चूडाला मायया विपिनावनौ | आगतं दर्शयामास ससुराप्सरसं हरिम् || १७ ||

iti saṃcintya cūḍālā māyayā vipināvanau | āgataṃ darśayāmāsa sasurāpsarasaṃ harim || 17 ||

इन्द्रमभ्यागतं दृष्ट्वा परिवारसमन्वितम् | यथावत्पूजयामास वनसंस्थः शिखिध्वजः || १८ ||

indramabhyāgataṃ dṛṣṭvā parivārasamanvitam | yathāvatpūjayāmāsa vanasaṃsthaḥ śikhidhvajaḥ || 18 ||

शिखिध्वज उवाच | आत्मना किं कृता दूरादभ्यागमकदर्थना | देवराज यथा तन्मे प्रसादाद्वक्तुमर्हसि || १९ ||

śikhidhvaja uvāca | ātmanā kiṃ kṛtā dūrādabhyāgamakadarthanā | devarāja yathā tanme prasādādvaktumarhasi || 19 ||

इन्द्र उवाच | इमे वयमिहायातास्त्वद्गुणातिशयेन खात् | हृदि लग्नेन सूत्रेण खगा वनगता इव || २० ||

indra uvāca | ime vayamihāyātāstvadguṇātiśayena khāt | hṛdi lagnena sūtreṇa khagā vanagatā iva || 20 ||

उत्तिष्ठ स्वर्गमागच्छ तत्र सर्वे त्वदुन्मुखाः | त्वद्गुणश्रवणाश्चर्याः स्थिता देवाङ्गनागणाः || २१ ||

uttistha svargamagaccha tatra sarve tvadunmukhaah | tvadgunashravanaashcharyaah sthita devaanganagaanah || 21 ||

पादुकागुटिकाखङ्गरसादीदमथापि च | गृहीत्वा सिद्धमार्गेण स्वीकुरु स्वर्गमण्डलम् || २२ ||

paadukagutikaakhangarasaadeedamathaapi cha | griheetvaa siddhamaargena sweekuru svargamandlam || 22 ||

आगत्य विविधा भोगास्त्वया विबुधसद्मनि | जीवन्मुक्तेन भोक्तव्यास्तेन त्वामहमागतः || २३ ||

aagatya vividhaa bhogaastvayaa vibudhasadmani | jeevanmuktena bhoktavyaastena tvaamahamaagatah || 23 ||

विमानयन्ति संप्राप्तां न तिरस्करणैः श्रियम् | नाभिवाञ्छन्ति न प्राप्तां त्वादृशाः साधु साधवः || २४ ||

vimaanayanti sampraptaam na tiraskaranaish shriyam | naabhivaanchanti na praaptaam tvaadrushaah saadhu saadhavah || 24 ||

अविघ्नमागतेनाद्य सुखं विहरता त्वया | स्वर्गः पवित्रतां यातु हरिणेव जगत्त्रयम् || २५ ||

avighnamagatenaadya sukham viharataa tvayaa | svargah pavitratam yaatu harineva jagattrayam || 25 ||

शिखिध्वज उवाच | सर्व स्वर्गसमाचारं वेद्मि देवाधिनायक | किंतु सर्वत्र मे स्वर्गो नियतो न तु कुत्रचित् || २६ ||

śikhidhvaja uvāca | sarva svargasamācāraṃ vedmi devādhināyaka | kiṃtu sarvatra me svargo niyato na tu kutracit || 26 ||

सर्वत्रैव हि तुष्यामि सर्वत्रैव रमे प्रभो | अवाञ्छनत्वान्मनसः सर्वत्रानन्दवानहम् || २७ ||

sarvatraiva hi tuṣyāmi sarvatraiva rame prabho | avāñchanatvānmanasaḥ sarvatrānandavānaham || 27 ||

नियतं किंचिदेकत्र स्थितं स्वर्गकमीदृशम् | शक्र गन्तुं न जानामि त्वदाज्ञां न करोम्यहम् || २८ ||

niyataṃ kiṃcid ekatra sthitaṃ svargakamīdṛśam | śakra gantuṃ na jānāmi tvadājñāṃ na karomya ham || 28 ||

शक्र उवाच | साधो विदितवेद्यानां परिपूर्णधियां समम् | सज्जनाचरितं युक्तं मन्ये भोगोपसेवनम् || २९ ||

śakra uvāca | sādho viditavedyānāṃ paripūrṇadhiyāṃ samam | sajjanaācariataṃ yuktaṃ manye bhogopasevanam || 29 ||

देवेशे प्रोक्तवत्येवं तूष्णीमेव स्थिते नृपे | किमितो नापयाम्येष त्वमिति प्रोक्तवान् हरिः || ३० ||

deva eśe proktavatyevaṃ tūṣṇīmeva sthite nṛpe | kimitonāpayāmyeṣa tvamiti proktavān hariḥ || 30 ||

नाहमद्यैव कालेन वदतीति शिखिध्वजे | कल्याणं तेऽस्तु कुम्भेति वदन्नन्तर्धिमाययौ || ३१ ||

nāhamadyaiva kālena vadatīti śikhidhvaje | kalyāṇaṃ te'stu kumbheti vadannantardhimāyayau || 31 ||

तद्देववृन्दमखिलं त्रिदशेशयुक्तं तत्र क्षणादलमदृश्यमभूद्द्वितीयम् | कल्लोलराशिरिव वारिनिधौ प्रशान्ते वाते स्फुरन्मकरफेनफणीन्द्रवृन्दम् || ३२ ||

taddevavṛndamakhilaṃ tridaśeśayuktaṃ tatra kṣaṇādalamadṛśyamabhūddvitīyam | kalollarāśiriva vārinidhau praśānte vāte sphuranmakaraphenaphaṇīndravṛndam || 32 ||