Sthiti स्थिति

श्रीवसिष्ठ उवाच । एवं जीवाश्चितो भावा भवभावनयोहिताः । ब्रह्मणः कल्पिताकाराल्लक्षशोऽप्यथ कोटिशः || १ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | evaṃ jīvāścito bhāvā bhavabhāvanayohitāḥ | brahmaṇaḥ kalpitākārāllakṣaśo'pyatha koṭiśaḥ || 1 ||

असंख्याताः पुरा जाता जायन्ते चापि वाद्य भोः । उत्पतिष्यन्ति चैवाम्बुकणौघा इव निर्झरात् || २ ||

asaṃkhyātāḥ purā jātā jāyante cāpi vādya bhoḥ | utpatiṣyanti caivāmbukaṇaughā iva nirjharāt || 2 ||

स्ववासनादशावेशादाशाविवशतां गता । दशास्वतिविचित्रासु स्वयं निगडिताशयाः || ३ ||

svavāsanādaśāveśādāśāvivśatāṃ gatā | daśāsvativicitrāsu svayaṃ nigaḍitāśayāḥ || 3 ||

अनारतं प्रतिदिशं देशे देशे जले स्थले । जायन्ते वा म्रियन्ते वा बुद्बुदा इव वारिणि || ४ ||

anārataṃ pratidiśaṃ deśe deśe jale sthale | jāyante vā mriyante vā budbudā iva vāriṇi || 4 ||

केचित्प्रथमजन्मानः केचिज्जन्मशताधिकाः । केचिद्वाऽजन्मसंख्याकाः केचिद्धित्रिभवान्तराः || ५ ||

kecitprathamajanmānaḥ kecicjanmaśatādhikāḥ | kecidvā'janmasaṃkhyākāḥ keciddhitribhavāntarāḥ || 5 ||

भविष्यज्जातयः केचित्केचिद्भूतभवोद्भवाः| वर्तमानभवाः केचित्केचित्त्वभवता गताः || ६ ||

bhaviṣyajjātayaḥ kecitkecidbhūtabhavodbhavāḥ| vartamānabhavāḥ kecitkecittvabhavatā gatāḥ || 6 ||

केचित्कल्पसहस्राणि जायमानाः पुनः पुनः| एकामेवास्थिता योनिं केचिद्योन्यन्तरं श्रिताः || ७ ||

kecitkalpasahasrāṇi jāyamānāḥ punaḥ punaḥ| ekāmevāsthitā yoniṃ kecidyonyantaraṃ śritāḥ || 7 ||

केचिन्महादुःखसहाः केचिदल्पोदयाः स्थिताः| केचिदत्यन्तमुदिताः केचिदर्कादिवोदिताः || ८ ||

kecinmahāduḥkhasahāḥ kecidalpodayāḥ sthitāḥ| kecidatyantamuditāḥ kecidarkādivoditāḥ || 8 ||

केचित्किंनरगन्धर्वविद्याधरमहोरगाः| केचिदर्केन्द्रवरुणास्त्र्यक्षाधोक्षजपद्मजाः || ९ ||

kecitkiṃnaragandharvavidyādharmahoragāḥ| kecidarkendravaruṇāstryakṣādhokṣajapadmajāḥ || 9 ||

केचित्कूश्माण्डवेतालयक्षरक्षःपिशाचकाः| केचिद्ब्राह्मणभूपाला वैश्यशूद्रगणाः स्थिताः || १० ||

kecitkūśmāṇḍavetālayakṣarakṣaḥpiśācakāḥ| kecidbrāhmaṇabhūpālā vaiśyaśūdragṇāḥ sthitāḥ || 10 ||

केचिच्छ्रपचचाण्डालकिरातावेशपुष्कसाः| केचित्तृणौषधी केचित्फलमूलपतङ्गकाः || ११ ||

kecicchrapacacāṇḍālakirātāveśapuṣkasāḥ| kecittṛṇauṣadhī kecitphalamūlapataṅgakāḥ || 11 ||

केचित्चित्रलतागुल्मतृणोपलदृशोऽभितः| केचित्कदम्बजम्बीरशालतालतमालकाः || १२ ||

keciccitralatāgulmatṛṇopaladṛśo'bhitaḥ| kecikadambajambīraśālatālatamālakāḥ || 12 ||

केचिद्विभवसंसारमन्त्रिसामन्तभूमिपाः| केचिच्चीराम्बराच्छन्ना मुनिमौनमुपस्थिताः || १३ ||

kecadvibhavasaṃsāramantrisāmantabhūmipāḥ| keciccīrāmbarācchannā munimaunamupasthitāḥ || 13 ||

केचिद्भुजङ्गगोनासकृमिकीटपिपीलिकाः| केचिन्मृगेन्द्रमहिषमृगाजचमरैणकाः || १४ ||

kecibhujangagonāsakṛmikīṭapipīlikāḥ| kecinmṛgendramahiṣamṛgājacamaraiṇakāḥ || 14 ||

केचित्सारसचक्राह्वबलाकाबककोकिलाः| केचित्कमलकह्वारकुमुदोत्पलतां गताः || १५ ||

kecitsārasacakrāhvabalākābakakokilāḥ| kecikamalakahvārakumudotpalatāṃ gatāḥ || 15 ||

केचित्कलभमातङ्गवराहवृषगर्दभाः| केचिद्विरेफमशकाः पुत्तिकादंशवंशजाः || १६ ||

kecitkala bhamātaṅgavarāhavṛṣagardabhāḥ| kecidvirephamaśakāḥ puttikādaṃśavaṃśajāḥ || 16 ||

केचिदापद्वलाक्रान्ताः केचित्संपदमागताः| केचित्स्थिताः स्वर्गपुरे केचिन्नरकमास्थिताः || १७ ||

kecidāpadvalākrāntāḥ kecitsaṃpadamāgatāḥ| kecitsthitāḥ svargapure kecinnarakamāsthitāḥ || 17 ||

ऋक्षचक्रगताः केचिहृक्षरन्ध्रगताः परे| वातभूताः स्थिताः केचित्केचिद्व्योमपदेस्थिताः || १८ ||

ṛkṣacakragatāḥ kecihṛkṣarandhragatāḥ pare| vātabhūtāḥ sthitāḥ kecitkecadvyomapadesthitāḥ || 18 ||

सूर्यांशुषु स्थिताः केचित्केचिदिन्द्वंशुषु स्थिताः| केचित्तृणलतागुल्मरसस्वादुष्ववस्थिताः || १९ ||

sūryāṃśuṣu sthitāḥ kecitkecidindvaṃśuṣu sthitāḥ| kecittṛṇalatāgulmarasasvāduṣvavasthitāḥ || 19 ||

जीवन्मुक्ता भ्रमन्तीह केचित्कल्याणभाजनाः| चिरमुक्ताः स्थिताः केचिन्नूनं परिणताः परे || २० ||

jīvanmuktā bhramantīha kecitskalyāṇabhājanāḥ| ciramuktāḥ sthitāḥ kecinnūnaṃ pariṇatāḥ pare || 20 ||

केचिच्चिरेण कालेन भविष्यन्मुक्तयः शिवाः | केचिद्द्विषन्ति चिद्भावाः केवलीभावमात्मनः || २१ ||

kecicchireṇa kālena bhaviṣyanmuktayaḥ śivāḥ | kecidviṣanti cidbhāvāḥ kevalībhāvamātmanaḥ || 21 ||

केचिद्विशालाः ककुभः केचिन्नद्यो महारयाः | केचित्स्त्रियः कान्तदृशः केचित्पण्डनपुंसकाः || २२ ||

kecidviśālāḥ kakubhaḥ kecinnadyo mahārayāḥ | kecitsstriyaḥ kāntadṛśaḥ kecitpaṇḍanapuṃsakāḥ || 22 ||

केचित्प्रबुद्धमतयः केचिज्जडतराशयाः | केचिज्ज्ञानोपदेष्टारः केचिदात्तसमाधयः || २३ ||

kecitprabuddhamatayaḥ kecijjaḍatarāśayāḥ | kecijjñānopadeṣṭāraḥ kecidāttasamādhayaḥ || 23 ||

जीवाः स्ववासनावेशविवशाशयतां गताः | एतास्वेतास्ववस्थासु संस्थिता बद्धभावनाः || २४ ||

jīvāḥ svavāsanāveśavivaśāśayatāṃ gatāḥ | etāsvetāsvavasthāsu saṃsthitā baddhabhāvanāḥ || 24 ||

विहरन्ति जगत्केचिन्निपतन्त्युत्पतन्ति च | कन्दुका इव हस्तेन मृत्युनाऽविरतं हताः || २५ ||

viharanti jagatkecin nipatantyutpatanti ca | kandukā iva hastena mṛtyunā'virataṃ hatāḥ || 25 ||

आशापाशशताबद्धा वासनाभावधारिणः | कायात्कायमुपायान्ति वृक्षात्वृक्षमिवाण्डजाः || २६ ||

āśāpāśaśatābaddhā vāsanābhāvadhāriṇaḥ | kāyātkāyamupāyānti vṛkṣātvṛkṣamivāṇḍajāḥ || 26 ||

अनन्तानन्तसंकल्पकल्पनोत्पादमायया | इन्द्रजालं वितन्वाना जगन्मयमिदं महत् || २७ ||

anantānantasaṅkalpakalpanotpādamāyayā | indrajālaṃ vitanvānā jagannmayamidaṃ mahat || 27 ||

तावद्भ्रमन्ति संसारे वारिण्यावर्तराशयः | यावन्मूढा न पश्यन्ति स्वमात्मानमनिन्दितम् || २८ ||

tāvadbhramanti saṃsāre vāriṇyāvartarāśayaḥ | yāvanmūḍhā na paśyanti svamātmānamaninditam || 28 ||

दृष्ट्वात्मानमसत्त्यक्त्वा सत्यामासाद्य संविदम् | कालेन पदमागत्य जायन्ते नेह ते पुनः || २९ ||

dṛṣṭvātmānamasattyaktvā satyāmāsādya saṃvidam | kālena padamāgatya jāyante neha te punaḥ || 29 ||

भुक्त्वा जन्मसहस्राणि भूयः संसारसंकटे | पतन्ति केचिदबुधाः संप्राप्यापि विवेकिताम् || ३० ||

bhuktvā janmasahasrāṇi bhūyaḥ saṃsārasaṅkaṭe | patanti kecidabudhāḥ saṃprāpyāpi vivekitām || 30 ||

केचिच्छक्तत्वमप्युच्चैः प्राप्य तुच्छतया धिया। पुनस्तिर्यक्त्वमायान्ति तिर्यक्त्वान्नरकानपि || ३१ ||

kecicchaktatvamapyuccaiḥ prāpya tucchatayā dhiyā punastiryaktvamāyānti tiryaktvānnarakānapi || 31 ||

केचिन्महाधियः सन्त उत्पद्य ब्रह्मणः पदात् | तदैव जन्मनैकेन तत्रैवाशु विशन्त्यलम् || ३२ ||

kecinmahādhiyaḥ santa utpadya brahmaṇaḥ padāt | tadaiva janmanaikena tatraivāśu viśantyalam || 32 ||

ब्रह्माण्डेष्वितरेष्वन्ये तेष्वन्ये जीवराशयः | प्रयान्तिपद्मोद्भवतामन्ये च हरतामपि || ३३ ||

brahmāṇḍeṣvitareṣvanye teṣvanye jīvarāśayaḥ | prayāntipadmodbhavatāmanye ca haratāmapi || 33 ||

अन्ये प्रयान्ति तिर्यक्त्वमन्ये च सुरतामपि | अन्येऽपि नागतां राम यथैवेह तथैव हि || ३४ ||

anye prayānti tiryaktvamanye ca suratāmapi | anye'pi nāgatāṃ rāma yathaiveha tathaiva hi || 34 ||

यथेयं हि जगत्सारं तथान्यानि जगन्त्यपि | विद्यन्ते समतीतानि भविष्यन्ति च भूरिशः || ३५ ||

yatheyaṃ hi jagatsāraṃ tathānyāni jagantyapi | vidyante samatītāni bhaviṣyanti ca bhūriśaḥ || 35 ||

अन्येनान्येन चित्रेण क्रमेणान्येन हेतुना | विचित्राः सृष्टयस्तेषामापतन्ति पतन्ति च || ३६ ||

anyenānyena citreṇa krameṇānyena hetunā | vicitrāḥ sṛṣṭayasteṣāmāpatanti patanti ca || 36 ||

कश्चिद्गन्धर्वतां याति कश्चिद्गच्छति यक्षताम् | कश्चित्प्रयाति सुरतां कश्चिदायाति दैत्यताम् || ३७ ||

kaścidgandharvatāṃ yāti kaścigacchati yakṣatām | kaścitprayāti suratāṃ kaścidāyāti daityatām || 37 ||

येनैव व्यवहारेण ब्रह्माण्डेऽस्मिन्जनाः स्थिताः | तेनैवान्येषु तिष्ठन्ति सन्निवेशविलक्षणाः || ३८ ||

yenaiva vyavahāreṇa brahmāṇḍe'sminjanāḥ sthitāḥ | tenaivānyeṣu tiṣṭhanti sanniveśavilakṣaṇāḥ || 38 ||

स्वस्वभाववशावेशादन्योन्यपरिघट्टनैः | सृष्टयः परिवर्तन्ते तरङ्गिण्या इवोर्मयः || ३९ ||

svasvabhāvavaśāveśādanyonyaparighaṭṭanaiḥ | sṛṣṭayaḥ parivartante taraṅgiṇyā ivormayaḥ || 39 ||

आविर्भावतिरोभावैरुन्मज्जननिमज्जनैः | सृष्टयः परिवर्तन्ते तरङ्गिण्या इवोर्मयः || ४० ||

āvirbhāvatirobhāvairunmajjannimajjanaiḥ | sṛṣṭayaḥ parivartante taraṅgiṇyā ivormayaḥ || 40 ||

निर्यान्त्यविरतं तस्मात्परस्माज्जीवराशयः अनिर्देश्याः स्वसंवेद्यास्तत्रैवाशु स्फुरन्ति च || ४१ ||

niryāntyavirataṃ tasmātparasmājjīvarāśayaḥ anirdeśyāḥ svasaṃvedyāstatraivāśu sphuranti ca || 41 ||

दीपादिवालोकदृशः सूर्यादिव मरीचयः कणास्तप्तायस इव स्फुलिङ्गा इव पावकात् || ४२ ||

dīpādivālokadṛśaḥ sūryādiva marīcayaḥ kaṇāstaptāyasa iva sphuliṅgā iva pāvakāt || 42 ||

कालादिवर्तवश्चित्रा आमोदाः कुसुमादिव शीतला इव वर्षाणुपूरादब्धेरिवोर्मयः || ४३ ||

kālādivartavaścitrā āmodāḥ kusumādiva śītalā iva varṣāṇupūrādabdheriva ūrmayaḥ || 43 ||

उत्पत्त्योत्पत्त्य कालेन भुक्त्वा देहपरम्पराम् स्वत एव पदे यान्ति निलयं जीवराशयः || ४४ ||

utpattyoutpattya kālena bhuktvā dehaparamparām svata eva pade yānti nilayaṃ jīvarāśayaḥ || 44 ||

अविरतमियमातता तथोच्चैर्भवति विनश्यति वर्धते मुधैव त्रिभुवनरचनादिमोहमाया परमपदे लहरीव वारिराशौ || ४५ ||

aviratamiyamātatā tathoccairbhavati vinśyati vardhate mudhaiva tribhuvanaracanādimohamāyā paramapade laharīva vārirāśau || 45 ||