Mumukṣu मुमुक्षु

श्रीवसिष्ठ उवाच । एतत्ते कथितं सर्व ज्ञानावतरणं भुवि । मया स्वमीहितं चेव कमलोद्भवचेष्टितम् || १ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | etatte kathitaṃ sarva jñānāvataraṇaṃ bhuvi | mayā svamīhitaṃ caiva kamalodbhavaceṣṭitam || 1 ||

तदिदं परमं ज्ञानं श्रोतुमद्य तवानघ । भृशमुत्कण्ठितं चेतो महतः सुकृतोदयात् || २ ||

tadidaṃ paramaṃ jñānaṃ śrotumadya tavānagha | bhṛśamutkaṇṭhitaṃ ceto mahataḥ sukṛtodayāt || 2 ||

श्रीराम उवाच । कथं ब्रह्मन्मगवतो लोके ज्ञानावतारणे । सर्गादनन्तरं बुद्धिः प्रवृत्ता परमेष्ठिनः || ३ ||

śrīrāma uvāca | kathaṃ brahmanmagavato loke jñānāvatāraṇe | sargādanantaraṃ buddhiḥ pravṛttā parameṣṭhinaḥ || 3 ||

श्रीवसिष्ठ उवाच । परमे ब्रह्मणि ब्रह्मा स्वभाववशतः स्वयम् । जातः स्पन्दमयो नित्यमूर्मिरम्बुनिधाविव || ४ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | parame brahmaṇi brahmā svabhāvavaśataḥ svayam | jātaḥ spandamayo nityamūrmirambunidhāviva || 4 ||

दृष्ट्वैवमातुरं सर्ग सर्गस्य सकलां गतिम् । भूतभव्यभविष्यस्थां दश परमेश्वरः || ५ ||

dṛṣṭvaivamāturaṃ sarga sargasya sakalāṃ gatim | bhūtabhavyabhaviṣyasthāṃ daśa parameśvaraḥ || 5 ||

सक्रियाक्रमकालस्य कृतादेः क्षय आगते | मोहमालोच्य लोकानां कारुण्यमगमत्प्रभुः || ६ ||

sakriyākramakālasya kṛtādeḥ kṣaya āgate | mohamālocya lokānāṃ kāruṇyamagamatprabhuḥ || 6 ||

ततो मामीश्वरः सृष्ट्वा ज्ञानेनायोज्य चासकृत् | विससर्ज महीपीठं लोकस्याज्ञानशान्तये || ७ ||

tato māmīśvaraḥ sṛṣṭvā jñānena yojya cāsakṛt | visasarja mahīpīṭhaṃ lokasyājñānaśāntaye || 7 ||

यथाहं प्रहितस्तेन तथान्ये च महर्षयः | सनत्कुमारप्रमुखा नारदाद्याश्च भूरिशः || ८ ||

yathāhaṃ prahitastena tathānye ca maharṣayaḥ | sanatkumārapramukhā nāradādyāśca bhūriśaḥ || 8 ||

क्रियाक्रमेण पुण्येन तथा ज्ञानक्रमेण च | मनोमोहामयोन्नद्धमुद्धर्तुं लोकमीरिताः || ९ ||

kriyākramena puṇyena tathā jñānakramena ca | manomohāmayonnaddhamuddhartuṃ lokamīritāḥ || 9 ||

महर्षिभिस्ततस्तैस्तैः क्षीणे कृतयुगे पुरा | क्रमात्क्रियाक्रमे शुद्धे पृथिव्या तनुतां गते || १० ||

maharṣibhistatastaiḥstaiḥ kṣīṇe kṛtayuge purā | kramātkriyākrame śuddhe pṛthivyā tanutāṃ gate || 10 ||

क्रियाक्रमविधानार्थं मर्यादानियमाय च | पृथग्देशविभागेन भूपालाः परिकल्पिताः || ११ ||

kriyākramavidhānārthaṃ maryādāniyamāya ca | pṛthagdeśavibhāgena bhūpālāḥ parikalpitāḥ || 11 ||

बहूनि स्मृतिशास्त्राणि यज्ञशास्त्राणि चावनौ | धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं कल्पितान्युचितान्यथ || १२ ||

bahūni smṛtiśāstrāṇi yajñaśāstrāṇi cāvanau | dharmakāmārthasiddhyarthaṃ kalpitānyucitānyatha || 12 ||

कालचक्रे वहत्यस्मिंस्ततो विगलिते क्रमे | प्रत्यहं भोजनपरे जने शाल्यर्जनोन्मुखे || १३ ||

kālacakre vahatyasmiṃstato vigalite krame | pratyahaṃ bhojanapare jane śālyarjanonmukhe || 13 ||

द्वन्द्वानि संप्रवृत्तानि विषयार्थे महीभुजाम् | दण्ड्यतां संप्रयातानि भूतानि भूवि भूरिशः || १४ ||

dvandvāni saṃpravṛttāni viṣayārthe mahībhujām | daṇḍyatāṃ saṃprayātāni bhūtāni bhūvi bhūriśaḥ || 14 ||

ततो युद्ध विना भूपा मही पालयितुं क्षमाः | न समथोस्तदा याताः प्रजाभिः सह दैन्यताम् || १५ ||

tato yuddha vinā bhūpā mahī pālayituṃ kṣamāḥ | na samathostadā yātāḥ prajābhiḥ saha dainyatām || 15 ||

तेषां दैन्यापनोदार्थं सम्यग्दृष्टिक्रमाय च | ततोऽस्मदादिभिः प्रोक्ता महत्यो ज्ञानदृष्टयः || १६ ||

teṣāṃ dainyāpanodārthaṃ samyagdṛṣṭikramāya ca | tato'smadādibhiḥ proktā mahatyo jñānadṛṣṭayaḥ || 16 ||

अध्यात्मविद्या तेनेयं पूर्व राजसु वर्णिता | तदनु प्रसृता लोके राजविद्येत्युदाहृता || १७ ||

adhyātmavidyā teneyaṃ pūrva rājasu varṇitā | tadanu prasṛtā loke rājavidyetyudāhṛtā || 17 ||

राजविद्या राजगुह्यमध्यात्मज्ञानमुत्तमम् | ज्ञात्वा राघव राजानः परां निर्दुःखतां गताः || १८ ||

rājavidyā rājaguhyamadhyātmjñānamuttamam | jñātvā rāghava rājānaḥ parāṃ nirdhuḥkhatāṃ gatāḥ || 18 ||

अथ राजस्वतीतेषु बहुष्वमलकीर्तिषु | अस्माद्दशरथाद्राम जातोऽद्य त्वमिहावनौ || १९ ||

atha rājasvatīteṣu bahuṣvamalakīrtiṣu | asmāddaśarathādrāma jāto'dya tvamiha avanau || 19 ||

तव चातिप्रसन्नेऽस्मिञ्जातं मनसि पावनम् | निर्निमित्तमिदं चारु वैराग्यमरिमर्दन || २० ||

tava cātiprasanne'smiñjātaṃ manasi pāvanam | nirnimittamidaṃ cāru vairāgyamari mardana || 20 ||

सर्वस्यैव हिं सर्वस्य साधोर्रांपे विवेकिनः| निमित्तपूर्वं वैराग्यं जायते राम राजसम् || २१ ||

sarvasyaiva hiṃ sarvasya sādhorrāṃpe vivekinaḥ| nimittapūrvaṃ vairāgyaṃ jāyate rāma rājasam || 21 ||

इदं त्वपूर्वमुत्पन्न चमत्कारकरं| तवानिमित्तं वैराग्यं सात्त्विकं स्वविवेकजम् || २२ ||

idaṃ tvapūrvamutpanna camatkārakaraṃ| tavānimittaṃ vairāgyaṃ sāttvikaṃ svavivekajam || 22 ||

बीभत्सं विषयं दृष्ट्वा कौ नाम न विरज्यते| सतामुत्तमवैराग्य विवेकादेव जायते || २३ ||

bībhatsaṃ viṣayaṃ dṛṣṭvā kau nāma na virajyate| satāmuttamavairāgya vivekādeva jāyate || 23 ||

ते महान्तौ महाप्राज्ञा निमित्तेन विनैव हि| वैराग्यं जायते येषां तेषां ह्यमलमानसम् || २४ ||

te mahāntau mahāprājñā nimittena vinaiva hi| vairāgyaṃ jāyate yeṣāṃ teṣāṃ hyamalamānasam || 24 ||

स्वविवेकचमत्कारपरामर्शविरक्तया| राजते हि धिया जन्तुर्युवेव वरमालया || २५ ||

svavivekacamatkāraparāmarśaviraktyā| rājate hi dhiyā janturyuveva varamālayā || 25 ||

परामृश्य विवेकेनसंसाररचनामिमाम् | वैराग्यं येऽधिगच्छन्ति त एव पुरुषोत्तमाः || २६ ||

parāmṛśya vivekenasaṃsāraracanāmimām | vairāgyaṃ ye'dhigacchanti ta eva puruṣottamāḥ || 26 ||

स्वविवेकवशादेव विचार्येदं पुनःपुनः | इन्द्रजालं परित्याज्यं सबाह्याभ्यन्तरं बलात् || २७ ||

svavivekavaśādeva vicāryedaṃ punaḥpunaḥ | indrajālaṃ parityājyaṃ sabāhyābhyantaraṃ balāt || 27 ||

श्मशानमापद दैन्यं दृष्ट्वा को न विरज्यते | तद्वैराग्यं परं श्रेयः स्वतो यदभिजायते || २८ ||

śmaśānamāpada dainyaṃ dṛṣṭvā ko na virajyate | tadvairāgyaṃ paraṃ śreyaḥ svato yadabhijāyate || 28 ||

अकृत्रिमविरागत्वं महत्त्वमलमागतः | योग्योऽसि ज्ञानसारस्य बीजस्येव मृदुस्थलम् || २९ ||

akṛtrimavirāgatvaṃ mahattvamalamāgataḥ | yogyo'si jñānasārasya bījasyaiva mṛdusthalam || 29 ||

प्रसादात्परमेशस्य नाथस्य परमात्मनः | त्वादृशस्य शुभा बुद्धिर्विवेकमनुधावति || ३० ||

prasādātparameśasya nāthasya paramātmanaḥ | tvādṛśasya śubhā buddhirvivekamanudhāvati || 30 ||

क्रियाक्रमेण महता तपसा नियमेन च | दानेन तीर्थयात्राभिश्चिरकालं विवेकतः || ३१ ||

kriyākrameṇa mahatā tapasā niyamena ca | dānena tīrthayātrābhiścirakālaṃ vivekataḥ || 31 ||

दुष्कृते क्षयमापन्ने परमार्थविचारणे | काकतालीययोगेन बुद्धिर्जन्तोः प्रवर्तते || ३२ ||

duṣkṛte kṣayamāpannē paramārthavicāraṇē | kākatālīyayōgēna buddhirjantōḥ pravartatē || 32 ||

क्रियापरास्तावदलं चक्रावर्तिभिरावृताः | भ्रमन्तीह जना यावन्न पश्यन्ति परं पदम् || ३३ ||

kriyāparāstāvadalaṃ cakrāvartibhirāvṛtāḥ | bhramantīha janā yāvann na paśyanti paraṃ padam || 33 ||

यथाभूतमिदं दृष्ट्वा संसारं तन्मयीं धियम् | परित्यज्य परं यान्ति निरालाना गजा इव || ३४ ||

yathābhūtamidaṃ dṛṣṭvā saṃsāraṃ tanmayīṃ dhiyam | parityajya paraṃ yānti nirālānā gajā iva || 34 ||

विषमेयमनन्तेह राम संसारसंसृतिः | देहयुक्तो महाजन्तुर्विना ज्ञानं न पश्यति || ३५ ||

viṣameyamananteha rāma saṃsārasaṃsṛtiḥ | dehayukto mahājanturvinā jñānaṃ na paśyati || 35 ||

ज्ञानयुक्तिप्लवेनैव संसाराब्धिं सुदुस्तरम् | महाधियः समुत्तीर्णा निमेषेण रघूद्वह || ३६ ||

jñānayuktiplavenaiva saṃsārābdhiṃ sudustaram | mahādhiyaḥ samuttīrṇā nimeṣeṇa raghūdvaha || 36 ||

तामिमां ज्ञानयुक्तिं त्वं संसाराम्भोधितारिणीम् | शृणुष्वावहितो बुद्ध्या नित्यावहितया तया || ३७ ||

tāmimāṃ jñānayuktiṃ tvaṃ saṃsārāmbhodhitāriṇīm | śṛṇuṣvāvahito buddhyā nityāvahitayā tayā || 37 ||

यस्मादनन्तसंरम्भा जागत्यो दुःखभीतयः | चिरायान्तर्दहन्त्येता विना युक्तिमनिन्दिताम् || ३८ ||

yasmādanantasaṃrambhā jāgatyo duḥkhabhītayaḥ | cirāyāntardahantyetā vinā yuktimaninditām || 38 ||

शीतवातातपादीनि द्वन्द्वदुःखानि राघव | ज्ञानशक्तिं विना केन सह्यतां यान्ति साधुषु || ३९ ||

śītavātātapādīni dvandvaduḥkhāni rāghava | jñānaśaktiṃ vinā kena sahyatāṃ yānti sādhuṣu || 39 ||

आपतन्ति प्रतिपदं यथाकालं दहन्ति च | दुःखचिन्ता नरं मूढं तृणमग्निशिखा इव || ४० ||

āpatanti pratipadaṃ yathākālaṃ dahanti ca | duḥkhacintā naraṃ mūḍhaṃ tṛṇamagniśikhā iva || 40 ||

प्राज्ञं विज्ञातविज्ञेयं सम्यग्दर्शनमाधयः न दहन्ति वनं वर्षासिक्तमग्निशिखा इव || ४१ ||

prajñaṃ vijñātavijñeyaṃ samyagdarśanamādhayaḥ na dahanti vanaṃ varṣāsiktamagniśikhā iva || 41 ||

आधिव्याधिपरावर्ते संसारमरुमारुते क्षुभितेऽपि न तत्त्वज्ञो भज्यते कल्पवृक्षवत् || ४२ ||

ādhi vyādhiparāvarte saṃsāramarumārute kṣubhite'pi na tattvajño bhajyate kalpavṛkṣavat || 42 ||

तत्त्वं ज्ञातुमतो यत्नाद्धीमानेव हि धीमता प्रामाणिकः प्रबुद्धात्मा प्रष्टव्यः प्रणयान्वितम् || ४३ ||

tattvaṃ jñātumato yatnāddhīmāneva hi dhīmatā prāmāṇikaḥ prabuddhātmā praṣṭavyaḥ praṇayānvitam || 43 ||

प्रामाणिकस्य पृष्टस्य वक्तुरुत्तमचेतसः यत्नेन वचनं ग्राह्यमंशुकेनेव कुङ्कुमम् || ४४ ||

prāmāṇikasya pṛṣṭasya vakturuttamacetasaḥ yatnena vacanaṃ grāhyamaṃśukeneva kuṅkumam || 44 ||

अतत्त्वज्ञमनादेयवचनं वाग्विदां वर यः पृच्छति नरं तस्मान्नास्ति मूढतरोऽपरः || ४५ ||

atattvajñam anādeyavacanaṃ vāgvidāṃ vara yaḥ pṛcchati naraṃ tasmān nāsti mūḍhataro'paraḥ || 45 ||

प्रामाणिकस्य तज्ज्ञस्य वक्तुः पृष्टस्य यत्नतः | नानुतिष्ठति यो वाक्य नान्यस्तस्मान्नराधमः || ४६ ||

prāmāṇikasya tajjñasya vaktuḥ pṛṣṭasya yatnataḥ | nānutiṣṭhati yo vākya nānyastasmānnarādhamaḥ || 46 ||

अज्ञतातज्ज्ञते पूर्व वक्तुर्निर्णीय कार्यतः | यः करति नरः प्रश्नं प्रच्छकः स महामतिः || ४७ ||

ajñatātajjñate pūrva vakturnirṇīya kāryataḥ | yaḥ karati naraḥ praśnaṃ pracchakaḥ sa mahāmatiḥ || 47 ||

अनिर्णीय प्रवक्तारं बालः प्रश्नं करोति यः | अधम प्रच्छकः स स्यान्न महार्थस्य भाजनम् || ४८ ||

anirṇīya pravaktāraṃ bālaḥ praśnaṃ karoti yaḥ | adhama pracchakaḥ sa syānna mahārthasya bhājanam || 48 ||

पूर्वापरसमाधानक्षमबुद्धावनिन्दिते | पृष्टं प्राज्ञेन वक्तव्यं नाधमे पशुधर्मिणि || ४९ ||

pūrvāparasamādhānakṣamabuddhāvanindite | pṛṣṭaṃ prājñena vaktavyaṃ nādhame paśudharmiṇi || 49 ||

प्रामाणिकार्थयोग्यत्वं प्रच्छकस्याविचार्य च | यो वक्ति तमिह प्राज्ञाः प्राहुर्मूढतरं नरम् || ५० ||

prāmāṇikārthayogyatvaṃ pracchakasyāvicārya ca | yo vakti tamihaprājñāḥ prāhurmūḍhataraṃ naram || 50 ||

त्वमतीव गुणश्लाघी प्रच्छको रघुनन्दन | अहं च वक्तुं जानामि समो योगोऽयमावयों || ५१ ||

tvamatīva guṇaślāghī pracchako raghunandana | ahaṃ ca vaktuṃ jānāmi samo yogo'yamāvayoṃ || 51 ||

यदहं वच्मि तद्यत्नात्त्वया शब्दार्थकोविद | एतद्वस्त्विति निर्णीय हृदि कार्यमखण्डितम् || ५२ ||

yadahaṃ vacmi tadyatnāttvayā śabdārthakovida | etadvastviti nirṇīya hṛdi kāryamakhṇḍitam || 52 ||

महानसि विरक्तोऽसि तत्त्वज्ञोऽसि जनस्थितौ | त्वयि चोक्तं लगत्यन्तः कुङ्कुमाम्बु यथांशुके || ५३ ||

mahānasi virakto'si tattvajño'si janasthitau | tvayi coktaṃ lagatyantaḥ kuṅkumāmbu yathāṃśuke || 53 ||

उक्तावधानपरमा परमार्थविवेचिनी | विशत्यर्थं तव प्रज्ञा जलमध्यमिवार्कभाः || ५४ ||

uktāvadhānaparamā paramārthavivecinī | viśatyarthaṃ tava prajñā jalamadhyamivārkabhāḥ || 54 ||

यद्यद्वच्मि तदादेयं हृदि कार्य प्रयत्नतः | नोचेत्प्रष्टव्य एवाहं न त्वयेह निरर्थकम् || ५५ ||

yadyadvacmi tadādeyaṃ hṛdi kārya prayatnataḥ | nocetpraṣṭavya evāhaṃ na tvayeha nirarthakam || 55 ||

मनो हि चपलं राम संसारवनमर्कटम् | संशोध्य हृदि यत्नेन श्रोतव्या परमार्थगीः || ५६ ||

mano hi capalaṃ rāma saṃsāravanaṃarkaṭam | saṃśodhya hṛdi yatnena śrotavyā paramārthagīḥ || 56 ||

अविवेकिनमज्ञानमसज्जनरतिं जनम् | चिरं दूरतरे कृत्वा पूजनीया हि साधवः || ५७ ||

avivekinamajñānamasajjanaratiṃ janam | ciraṃ dūratare kṛtvā pūjanīyā hi sādhavaḥ || 57 ||

नित्यं सज्जनसंपर्काद्विवेक उपजायते | विवेकपादपस्यैव भोगमोक्षौ फले स्मृतौ || ५८ ||

nityaṃ sajjanaṃsamparkādviveka upajāyate | vivekapādapasyeva bhogamokṣau phale smṛtau || 58 ||

मोक्षद्वारे द्वारपालाश्चत्वारः परिकीर्तिताः | शमो विचारः संतोषश्चतुर्थः साधुसंगमः || ५९ ||

mokṣadvāre dvārapālāścatvāraḥ parikīrtitāḥ | śamo vicāraḥ saṃtoṣaścaturthaḥ sādhusaṃgamaḥ || 59 ||

एते सेव्याः प्रयत्नेन चत्वारौ द्वौ त्रयोऽथवा | द्वारमुद्धाटयन्त्येते मोक्षराजगृहे तथा || ६० ||

ete sevyāḥ prayatnena catvārau dvau trayo'thavā | dvāramuddhāṭayantyete mokṣarājagṛhe tathā || 60 ||

एकं वा सर्वयत्नेन प्राणांस्त्यक्त्वा समाश्रयेत्। एकस्मिन्वशगे यान्ति चत्वारोऽपि वशं यतः || ६१ ||

ekaṃ vā sarvayatnena prāṇāṃstyaktvā samāśrayet ekasminvaśage yānti catvāro'pi vaśaṃ yataḥ || 61 ||

सविवेको हि शास्त्रस्य ज्ञानस्य तपसः श्रुतेः। भाजनं भूषणाकारो भास्करस्तेजसामिव || ६२ ||

saviveko hi śāstrasya jñānasya tapasaḥ śruteḥ bhājanaṃ bhūṣaṇākāro bhāskarastejasāmiva || 62 ||

घनतषपयातं हि प्रज्ञामान्द्यमचेतसाम्। याति स्थावरतामम्बु जाड्यात्पाषाणतामिव || ६३ ||

ghanataṣapayātaṃ hi prajñāmāndyamacetasām yāti sthāvaratāmambu jāḍyātpāṣāṇatāmiva || 63 ||

त्वं तु राघव सौजन्यगुणशास्त्रार्थदृष्टिभिः। विकसितान्तःकरणः स्थितः पद्म इवोदये || ६४ ||

tvaṃ tu rāghava saujanyaguṇaśāstrārthadṛṣṭibhiḥ vikāsitāntaḥkaraṇaḥ sthitaḥ padma ivodaye || 64 ||

इमां ज्ञानगिरं श्रोतुमवबोधं च सन्मते। अर्हस्युद्धतकर्णस्त्वं जन्तुर्वीणास्वनं यथा || ६५ ||

imāṃ jñānagiraṃ śrotumavaboddhaṃ ca sanmate arhasyuddhatakarṇastvaṃ janturvīṇāsvanaṃ yathā || 65 ||

वैराग्याभ्यासयोगेन समसौजन्यसंपदाम् | अर्जनां कुरुतां राम यत्र नाशो न विद्यते || ६६ ||

vairāgyābhyāsayogena samasaujanyasaṃpadām | arjanāṃ kurutāṃ rāma yatra nāśo na vidyate || 66 ||

शास्त्रसज्जनसंसर्गपूर्वकैः सतपोदमैः। आदौ संसारमुक्त्यर्थं प्रज्ञामेवाभिवर्धयेत् || ६७ ||

śāstrasajjanasaṃsargapūrvakaiḥ satapodamaiḥ ādau saṃsāramu'ktyartha prajñāmevābhivardhayet || 67 ||

एतदेवास्य मौर्यस्य परमं विद्धि नाशनम् | यदिदं प्रेक्ष्यते शास्त्रं किंचित्संस्कृतया धिया || ६८ ||

etadevāsya maurysya paramaṃ viddhi nāśanam | yadidaṃ prekṣyate śāstraṃ kiṃcitsaṃskṛtayā dhiyā || 68 ||

संसारविषवृक्षोऽयमेकमास्पदमापदाम् | अज्ञं संमोहयेन्नित्यं मौर्ख्य यत्नेन नाशयेत् || ६९ ||

saṃsāraviṣavṛkṣo'yamekamāspadamāpadām | ajñaṃ saṃmohayennityaṃ maurkhya yatnena nāśayet || 69 ||

दुराशासर्पगत्येन मौर्ख्येण हृदि वल्गता | चेतः संकोचमायाति चर्माग्नाविव योजितम् || ७० ||

durāśāsarpagatyena maurkhyeṇa hṛdi valgatā | cetaḥ saṃkocamāyāti carmāgnāviva yojitam || 70 ||

प्राज्ञे यथार्थभूतेयं वस्तुदृष्टिः प्रसीदति । दृगिवेन्दौ निरम्भोदे सकलामलमण्डले || ७१ ||

prājñe yathārthabhūteyaṃ vastudṛṣṭiḥ prasīdati | dṛgivendau nirambhode sakalāmalamaṇḍale || 71 ||

पूर्यापविचारार्थश्चास्त्वातुर्यशालिनी । सविकासा मतिर्यस्य स पुमानिह कथ्यते || ७२ ||

pūryāpavicārārthaścāstvāturyaśālinī | savikāsā matiryasya sa pumāniha kathyate || 72 ||

विकसितेन सितेन तमोमुचा वरविचारणशीतलरोचिषा । गुणवता हृदयेन विराजसे त्वममलेन नभः शशिना यथा || ७३ ||

vikasitena sitena tamomucā varavicāraṇaśītalarociṣā | guṇavatā hṛdayena virājase tvamamalena nabhaḥ śaśinā yathā || 73 ||