Nirvāṇa II निर्वाण

श्रीवसिष्ठ उवाच | नित्यमन्तर्मुखस्तिष्ठ वीतरागो विवासनः | चिन्मात्रममलं शान्तं कर्म सर्वत्र भावयन् || १ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | nityamantarmukhastiṣṭha vītarāgo vivāsanaḥ | cinmātramamalaṃ śāntaṃ karma sarvatra bhāvayan || 1 ||

आकाशविशदः प्राज्ञश्चिन्मात्रैकघनस्थितिः | समः सौम्यः समानन्दः स ब्रह्माऽऽबृंहिताशयः || २ ||

ākāśaviśadaḥ prājñaścinmātraikaghanasthitiḥ | samaḥ saumyaḥ samānandaḥ sa brahmā''bṛṃhitāśayaḥ || 2 ||

शोकेष्वापत्सु घोरेषु संकटेष्ववटेषु च | यथाप्राप्तेषु सर्वेषु खर्वेषून्नतिमत्सु च || ३ ||

śokeṣvāpatsu ghoreṣu saṃkaṭeṣvavaṭeṣu ca | yathāprāpteṣu sarveṣu kharveṣūnnatimatsu ca || 3 ||

यथाक्रमं यथादेशं कुरु दुःखमदुःखितः | वाष्पक्रन्दादिपर्यन्तं द्वन्द्वयुक्तसुखानि च || ४ ||

yathākramaṃ yathādeśaṃ kuru duḥkhamaduḥkhitaḥ | vāṣpakrandādiparyantaṃ dvandvayuktasukhāni ca || 4 ||

समागमेषु कान्तानामुत्सवेषूदयेषु च | आनन्दं भज सौम्यात्मा वासनाक्रान्तमूढवत् || ५ ||

samāgameṣu kāntānāmutsaveṣūdayeṣu ca | ānandaṃ bhaja saumyātmā vāsanākrāntamūḍhavat || 5 ||

भूतानि मृत्युकार्येषु संग्रामादिषु निर्दह | दावानलस्तृणानीव वासनाक्रान्तमूढवत् || ६ ||

bhūtāni mṛtyukāryeṣu saṃgrāmādiṣu nirdaha | dāvānalastṛṇānīva vāsanākrāntamūḍhavat || 6 ||

क्रमागतेष्वखिन्नोऽर्थं बकवच्चिन्तयार्जय | अर्थोपार्जनकार्येषु वासनाक्रान्तमूढवत् || ७ ||

kramāgateṣvakhinnorarthaṃ bakavaccintayārjaya | arthopārjanakāryeṣu vāsanākrāntamūḍhavat || 7 ||

बलाद्विदलयाशेषानरीनरिनिषूदन | वातो रिक्तानिवाम्भोदान् वासनाक्रान्तमूढवत् || ८ ||

balādvidalayāśeṣānari nari niṣūdana | vāto riktānivāmbhodān vāsanākrāntamūḍhavat || 8 ||

जनेषु करुणार्हेषु धैर्यं कुरु महात्मसु | आत्माराममना मौनी वासनाक्रान्तमूढवत् || ९ ||

janeṣu karuṇārheṣu dhairyaṃ kuru mahātmasu | ātmārāmamana mauṇī vāsanākrāntamūḍhavat || 9 ||

मुदितो भव हर्षेषु दुःखेषु भव दुःखितः | करुणां कुरु दीनेषु भव वीरेषु वीर्यवान् || १० ||

mudito bhava harṣeṣu duḥkheṣu bhava duḥkhitaḥ | karuṇāṃ kuru dīneṣu bhava vīreṣu vīryavān || 10 ||

अन्तर्मुखः सदानन्दः स्वात्मारामतयान्वितः | यः करोति शमोदारस्तत्र कर्तासि नानघ || ११ ||

antarmukhaḥ sadānandaḥ svātmārāmatayānvitaḥ | yaḥ karoti śamodārastatra kartāsi nānagha || 11 ||

आत्मभावनया साधो नित्यमन्तर्मुखस्थितेः | वज्रधारापि ते राम पतिता याति कुण्ठताम् || १२ ||

ātmabhāvanayā sādho nityamantarmukhasthiteḥ | vajradhārāpi te rāma patitā yāti kuṇṭhatām || 12 ||

संकल्पकलनोन्मुक्ते स्वसंविन्मात्रकोटरे | यस्तिष्ठत्यात्मनि स्वैरमात्मारामो महेश्वरः || १३ ||

saṃkalpakalanonmukte svasaṃvinmātrakoṭare | yastiṣṭhatyātmani svairamātmārāmo maheśvaraḥ || 13 ||

न तं भिन्दन्ति शस्त्राणि न दहन्ति हुताशनाः | न क्लेदयन्ति वारीणि शोषयन्ति न मारुताः || १४ ||

na taṃ bhindanti śastrāṇi na dahanti hutāśanāḥ | na kledayanti vārīṇi śoṣayanti na mārutāḥ || 14 ||

सुस्तम्भमजमालिङ्ग्य स्वात्मानमजरामरम् | तिष्ठावष्टभ्य धीरात्मा सुस्तम्भमिव मन्दिरम् || १५ ||

sustambhamajamāliṅgya svātmānamajarāmaram | tiṣṭhāvaṣṭabhya dhīrātmā sustambhamiva mandiram || 15 ||

जगद्वृक्षपदार्थौघपुष्पामोदश्रियं पूराम् | संविदं संविदः स्वस्थामास्वान्तर्मुखमच्युतम् || १६ ||

jagadvṛkṣapadārthaughapuṣpāmodaśriyaṃ pūrām | saṃvidaṃ saṃvidaḥ svasthāmāsvāntarmukhamacyutam || 16 ||

अन्तर्मुखतया नित्यं कार्यमाहरतां बहिः | जीवतामपि नोदेति वासना दृषदामिव || १७ ||

antarmukhatayā nityaṃ kāryamāharatāṃ bahiḥ | jīvatāmapi nōdēti vāsanā dṛṣadāmiva || 17 ||

पुनः प्रसरणोन्मुक्तमन्तःसुप्तं मनः कुरु | कुर्वन्सर्वाणि कर्माणि कृर्माङ्गवदवृत्तिमान् || १८ ||

punaḥ prasaraṇonmuktamantaḥsuptaṃ manaḥ kuru | kurvansarvāṇi karmāṇi kṛrmāṅgavadavṛttimān || 18 ||

अन्तर्वृत्तिविहीनेन बहिर्वृत्तिमतेव च | सुप्तप्रबुद्धप्रायेण कार्यमाचर चेतसा || १९ ||

antarvṛttivihīnena bahirvṛttimatēva ca | suptaprabuddhaprāyēṇa kāryamācara cētasā || 19 ||

बालमूकादिविज्ञानवदन्तस्त्यक्तवासनम् | भवतः कुर्वतः कार्यं खवच्चित्तं न लिप्यते || २० ||

bālamūkādivijñānavadantastyaktavāsanam | bhavataḥ kurvataḥ kāryaṃ khavaccittaṃ na lipyatē || 20 ||

वृत्तित्यागविलीनेन किंचित्प्रसरता बहिः | अन्तरत्यन्तसुप्तेन चेतसा तिष्ठ विज्वरः || २१ ||

vṛttityāgavilīnena kiṃcitprasaratā bahiḥ | antaratyantasuptena cetasā tiṣṭha vijvaraḥ || 21 ||

असंकल्पकलङ्कायां ज्ञानाच्चित्तक्षयोदये | शुद्धायां संविदि स्थित्वा कुरु मा कुरु वानघ || २२ ||

asaṃkalpakalaṅkāyāṃ jñānāccittakṣayodaye | śuddhāyāṃ saṃvidi sthitvā kuru mā kuru vānagha || 22 ||

सुषुप्तसमया वृत्त्या जाग्रद्व्यवहरन्व्रजन् | गृहाण मा किंचिदपि मा वा किंचित्परित्यज || २३ ||

suṣuptasamayā vṛttyā jāgradvyavaharadvrajan | gṛhāṇa mā kiṃcidapi mā vā kiṃcitparityaja || 23 ||

जाग्रत्यपि सुषुप्तश्चेज्जागर्षि च सुषुप्तके | जाग्रत्सषुप्तयोरैक्यात्तदस्त्यसि निरामयः || २४ ||

jāgratyapi suṣuptaścej jāgarṣi ca suṣuptake | jāgratsuṣuptayoraiykyāt tadastyasi nirāmayaḥ || 24 ||

एवमाद्यन्तरहितमभ्यासेन शनैःशनैः | पदमासादयाद्वन्द्वमतीतं सर्ववस्तुतः || २५ ||

evamādyantarahitamabhyāsena śanaiḥśanaiḥ | padamāsādayādvandvamatītaṃ sarvavastutaḥ || 25 ||

न च द्वैतं न चैवैक्यं जगदित्येव निश्चयी । परमामेहि विश्रान्तिमाकाशविशदाशयः || २६ ||

na ca dvaitaṃ na caivaikyaṃ jagadityeva niścayī | paramāmehi viśrāntimākāśaviśadāśayaḥ || 26 ||

श्रीराम उवाच । यद्येवं मुनिशार्दूल तदहंप्रत्ययात्मकः । भवानेवेह किं तावद्वसिष्ठाख्यः स्थितो वद || २७ ||

śrīrāma uvāca | yadyevaṃ muniśārdūla tadahaṃpratyayātmakaḥ | bhavāneveha kiṃ tāvadvasiṣṭhākhyaḥ sthito vada || 27 ||

श्रीवाल्मीकिरुवाच । राघवे गदति त्वेवं वसिष्ठो वदतां वरः । तूष्णीमेव मुहूर्तार्धमतिष्ठत्स्पष्टचेष्टितः || २८ ||

śrīvālmīkirusvāca | rāghave gadati tvevaṃ vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ | tūṣṇīmeva muhūrtārdhamatiṣṭhatsphaṣṭaceṣṭitaḥ || 28 ||

तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते किं स्यादिति सभ्ये महाजने । पतिते संशयाम्भोधौ रामः पुनरुवाच ह || २९ ||

tasmintūṣṇīṃ sthite kiṃ syāditi sabhye mahājane | patite saṃśayāmbhodhau rāmaḥ punaruvāca ha || 29 ||

किमर्थं भगवंस्तूष्णीं भवानहमिव स्थितः । न सोऽस्ति जगतां न्यायः सतां यो नोत्तरक्षमः || ३० ||

kimarthaṃ bhagavaṃstūṣṇīṃ bhavānahamiva sthitaḥ | na so'sti jagatāṃ nyāyaḥ satāṃ yo nottarakṣamaḥ || 30 ||

श्रीवसिष्ठ उवाच | न मे वक्तुमशक्तत्वाद्युक्तिक्षय उपस्थितः | किंतु प्रश्नस्य कोट्यास्य तूष्णीमेवानघोत्तरम् || ३१ ||

śrīvasiṣṭha uvāca | na me vaktum aśaktatvād yuktikṣaya upasthitaḥ | kiṃtu praśnasya koṭyāsya tūṣṇīm evānaghottaram || 31 ||

द्विविधो भवति प्रष्टा तत्त्वज्ञोऽज्ञोऽथवापि च | अज्ञस्याज्ञतया देयो ज्ञस्य तु ज्ञतयोत्तरः || ३२ ||

dvividho bhavati praṣṭā tattvajño'jño'thavāpi ca | ajñasyājñatayā deyo jñasya tu jñatayottaraḥ || 32 ||

एतावन्तमभूत्कालं भवानज्ञाततत्पदः | भाजनं सविकल्पानामुत्तराणां महामते || ३३ ||

etāvantam abhūt kālaṃ bhavān ajñātatatpadaḥ | bhājanaṃ savikalpānām uttarāṇām mahāmate || 33 ||

तत्त्वज्ञस्त्वधुना जातो विश्रान्तः परमे पदे | योग्यो न सविकल्पानामुत्तराणामसि स्फुटम् || ३४ ||

tattvajñas tv adhunā jāto viśrāntaḥ parame pade | yogyo na savikalpānām uttarāṇām asi sphuṭam || 34 ||

यावान्कश्चित्किलोल्लेखो वाङ्मयो वदतां वर | सूक्ष्मार्थः परमार्थो वा बहुरल्पतरोऽपि वा || ३५ ||

yāvān kaścit kila ullēkho vāṅmayo vadatāṃ vara | sūkṣmārthaḥ paramārthaḥ vā bahur alpataro'pi vā || 35 ||

प्रतियोगिव्यवच्छेदसंख्यातीतादिविभ्रमैः| स च सर्वोऽन्वितः साधो भा इव त्रसरेणुभिः || ३६ ||

pratiyogivyavacchedasaṅkhyātītādivibhramaiḥ| sa ca sarvo'nvitaḥ sādho bhā iva trasareṇubhiḥ || 36 ||

उत्तरं सकलङ्कं च तज्ज्ञो नार्हति सुन्दर| नाकलङ्का च वागस्ति त्वं च तज्ज्ञतरः स्थितः || ३७ ||

uttaraṃ sakalaṅkaṃ ca tajjño nārhati sundara| nākalaṅkā ca vāgasti tvaṃ ca tajjñataraḥ sthitaḥ || 37 ||

यथाभूतं च वक्तव्यं ज्ञस्यान्तेवासिनो मया| यथाभूतं विदुः काष्ठमौनमन्तविवर्जितम् || ३८ ||

yathābhūtaṃ ca vaktavyaṃ jñasyāntevāsino mayā| yathābhūtaṃ viduḥ kāṣṭhamounamantavivarjitam || 38 ||

अविचारात्ससंकल्पं मौनमाहुः परं पदम्| तदेव तव तज्ज्ञस्य दत्तः सुन्दर उत्तरः || ३९ ||

avicārātsasaṅkalpaṃ maunamāhuḥ paraṃ padam| tadeva tava tajjñasya dattaḥ sundara uttaraḥ || 39 ||

यन्मयो हि भवत्यङ्ग पुरुषो वक्ति तादृशम्| ज्ञेयमात्रमयश्चाहं वागतीते पदे स्थितः || ४० ||

yanmayo hi bhavatyaṅga puruṣo vakti tādṛśam| jñeyamātramayaścāhaṃ vāgatīte pade sthitaḥ || 40 ||

वागतीतपदस्थो हि कथं गृह्णाति वाङ्मलम्| अवाच्यं वच्मि नो तेन वाग्धि संकल्पनाङ्किता || ४१ ||

vāgatītapadastho hi kathaṃ gṛhṇāti vāṅmalam| avācyaṃ vacmi no tena vāg dhi saṃkalpanāṅkitā || 41 ||

श्रीराम उवाच| वाचि ये ये प्रवर्तन्ते ताननादृत्य दोषकान्| प्रतियोगिव्यवच्छेदिपूर्वकान्वद को भवान् || ४२ ||

śrīrāma uvāca| vāci ye ye pravartante tānanādṛtya doṣakān| pratiyogivyavacchedipūrvakānvada ko bhavān || 42 ||

श्रीवसिष्ठ उवाच| एवं स्थिते राघव हे यथाभूतमिदं श्रृणु| कस्त्वं कोऽहं जगद्वा किमिति तत्त्वविदां वर || ४३ ||

śrīvasiṣṭha uvāca| evaṃ sthite rāghava he yathābhūtamidaṃ śṛṇu| kastvaṃ ko'haṃ jagadvā kimiti tattvavidāṃ vara || 43 ||

अहं तावदयं तात चिदाकाशो निरामयः| चेत्यसंवेद्यरहितः सर्वसंकल्पनातिगः || ४४ ||

ahaṃ tāvadayaṃ tāta cidākāśo nirāmayaḥ| cetysaṃvedyarahitaḥ sarvasaṃkalpanātigaḥ || 44 ||

स्वच्छं चिदाकाशमहं भवानाकाशमेव च| जगच्चाकाशमखिलं सर्वमाकाशमात्रकम् || ४५ ||

svacchaṃ cidākāśamahaṃ bhavānākāśameva ca| jagaccākāśamakhilaṃ sarvamākāśamātrakam || 45 ||

शुद्धज्ञानैकरूपात्मा शुद्धज्ञानमयात्मनि | अन्यसंविद्दृशोन्मुक्तः स्वान्यद्वक्तुं न वेद्म्यहम् || ४६ ||

śuddhajñānaikarūpātmā śuddhajñānamayātmani | anyasaṃviddṛśonmuktaḥ svānyadvaktuṃ na vedmyaham || 46 ||

स्वपक्षोद्भावनपरा अहंतात्मैकवर्धनम् | मोक्षार्थमप्युद्यमिनो नयन्ति शतशाखताम् || ४७ ||

svapakṣodbhāvanaparā ahaṃtātmaikavardhanam | mokṣārthamapyudyamino nayanti śataśākhatām || 47 ||

जीवतोऽप्युपशान्तस्य व्यवहारवतोऽपि च | शववद्यदवस्थानं तदाहुः परमं पदम् || ४८ ||

jīvato'pyupaśāntasya vyavahāravato'pi ca | śavavadyadavasthānaṃ tadāhuḥ paramaṃ padam || 48 ||

अबहिःसाधनं शान्तमनन्तःसाधनं समम् | न सुखं नासुखं नाहं नान्यदित्यादि तं शिवम् || ४९ ||

abahiḥsādhanaṃ śāntamanantaḥsādhanaṃ samam | na sukhaṃ nāsukhaṃ nāhaṃ nānyadityādi taṃ śivam || 49 ||

मुक्तताया अहंतेयमभावो भावनं क्व च | तयैवान्विष्यते सेति जात्यन्धश्चित्रमीक्षते || ५० ||

muktatāyā ahaṃteyamabhāvo bhāvanaṃ kva ca | tayaivānvīṣyate seti jātyandhaścitramīkṣate || 50 ||

स्पन्दनेऽस्पन्दने चैव यत्पाषाणवदासितम् अजडस्यैव तद्विद्धि निर्वाणमजरं पदम् || ५१ ||

spandane'spandane caiva yatpāṣāṇavadāsitam ajāḍasyaiava tadviddhi nirvāṇamajaraṃ padam || 51 ||

तच्च नान्यो विजानाति स्वयमेवानुभूयते लोकैषणाविरक्तेन ज्ञेन ज्ञत्वमिवात्मनि || ५२ ||

tacca nānyo vijānāti svayamevānubhūyate lokaiṣaṇāviraktena jñena jñatvamivātmani || 52 ||

तत्राहंता न च त्वत्ता नानहंता न चान्यता केवलं केवलीभावो निर्वाणममलं शिवम् || ५३ ||

tatrāhaṃtā na ca tvattā nānahantā na cānyatā kevalaṃ kevalībhāvo nirvāṇamamalaṃ śivam || 53 ||

चेत्योन्मुखत्वमेवाहुश्चेतनस्यास्य चेतनम् एष एव च संसारो बन्धः क्लेशाय भूयसे || ५४ ||

cetyonmukhatvamevāhuścetanasya'sya cetanam eṣa eva ca saṃsāro bandhaḥ kleśāya bhūyase || 54 ||

चेतनस्याचेतनत्वमचेत्योन्मुखतात्मकम् मोक्षं विद्धि परं शान्तं पदमव्ययमेव च || ५५ ||

cetanasya'cetanatvamacetyonmukhatātmakam mokṣaṃ viddhi paraṃ śāntaṃ padamavyayameva ca || 55 ||

दिक्कालाद्यनवच्छिन्ने शान्ते शान्तात्मनि स्थिते | चेत्यं न संभवत्येव कः किं चेतयते कथम् || ५६ ||

dikkālādyanavacchinne śānte śāntātmani sthite | cetyaṃ na saṃbhavatyeva kaḥ kiṃ cetayate katham || 56 ||

संकल्पः स्वप्नदृश्येऽन्तः संविन्मात्रात्मतां विना | यथान्यवद्भवेद्भूपास्तथैवास्मिन्बहिर्गते || ५७ ||

saṃkalpaḥ svapnadṛśye'ntaḥ saṃvinmātrātmatāṃ vinā | yathānyavadbhavedbhūpāstathaivāsminbahirgate || 57 ||

मनोबुद्ध्यादयश्चैते संविन्मात्रानुरूपिणः | मनोबुद्ध्यादिशब्दार्थभावितास्तु जडात्मकाः || ५८ ||

manobuddhyādayaścaitesaṃvinmātrānurūpiṇaḥ | manobuddhyādiśabdārthabhāvitāstu jaḍātmakāḥ || 58 ||

संविन्मात्रे समे स्वच्छे सबाह्याभ्यन्तरे तते | अभिन्ने भेदबुद्धिर्वा किमनर्थाय जृम्भते || ५९ ||

saṃvinmātre same svacche sabāhyābhyantare tate | abhinne bhedabuddhirvā kimanarthāya jṛmbhate || 59 ||

संविन्मात्रस्य शुद्धस्य शून्यस्य च किमन्तरम् | यच्चान्तरं तद्विबुधा विदन्त्येति न वाग्गतिम् || ६० ||

saṃvinmātrasya śuddhasya śūnyasya ca kimantaram | yaccāntaraṃ tadvibudhā vidantyeti na vāggatim || 60 ||

सदसद्रूप आभासो यथा किमपि लक्ष्यते | तमसीक्षितयत्नेन ब्रह्मणीदं तथा जगत् || ६१ ||

sadasadrūpa ābhāso yathā kimapi lakṣyate | tamasīkṣitayatnena brahmaṇīdaṃ tathā jagat || 61 ||

अयमाकाशमेवाहं यदि शाम्याम्यवासनम् | वासनां तु न बध्नासि स्थित एवासि चिन्नभः || ६२ ||

ayamākāśamevāhaṃ yadi śāmyāmyavāsanam | vāsanāṃ tu na badhnāsi sthita evāsi cinnabhaḥ || 62 ||

इति निश्चयवानन्तस्तज्ज्ञोऽज्ञ इव संज्ञया | चिद्वपुर्विद्यमानोऽपि शाम्यत्यसदिव स्वयम् || ६३ ||

iti niścayavānantastajjñojñā iva saṃjñayā | cidvapurvidyamāno'pi śāmyatyasadiva svayam || 63 ||

जीवानां ज्ञप्तिगुप्तेन ज्वलन्नज्ञानवायुना | अविद्याग्निः प्रबुद्धानां पुनस्तेनैव शाम्यति || ६४ ||

jīvānāṃ jñaptiguptena jvalannajñānavāyunā | avidyāgniḥ prabuddhānāṃ punastenaiva śāmyati || 64 ||

अजडानां यदज्ञानं स्थाणूनामिव शाम्यताम् | तमाहुर्मोक्षमक्षुब्धमासितं पदमक्षयम् || ६५ ||

ajaḍānāṃ yadajñānaṃ sthāṇūnāmiva śāmyatām | tamāhurmokṣamakṣubdhamāsitaṃ padamakṣayam || 65 ||

ज्ञत्वेन ज्ञत्वमासाद्य मुनिर्भवति मानवः | अज्ञत्वादज्ञतामेत्य प्रयाति पशुवृक्षताम् || ६६ ||

jñatvena jñatvamāsādya munirbhavati mānavaḥ | ajñatvādajñatāmetya prayāti paśuvṛkṣatām || 66 ||

अहं ब्रह्म जगच्चेदमित्यविद्यामयो भ्रमः | असत्यः प्रेक्षया ध्वान्तं दीपेनेव न लभ्यते || ६७ ||

ahaṃ brahma jagaccedamityavidyāmayo bhramaḥ | asatyaḥ prekṣayā dhvāntaṃ dīpeneve na labhyate || 67 ||

समग्रकरणग्रामोऽप्यसंकल्पो विवेदनः | न किंचिदप्यनुभवत्यन्तर्बाह्ये च शान्तधीः || ६८ ||

samagrakaraṇagrāmo'pyasaṃkalpo vivedanaḥ | na kiṃcidapyanubhavatyantarbāhye ca śāntadhīḥ || 68 ||

सुषुप्तत्व इव स्वप्नः समाधौ प्रविलीयते | दृश्यं सर्वं ज्ञबोधेऽन्तः पुनः स्वात्मैव लक्ष्यते || ६९ ||

suṣuptatva iva svapnaḥ samādhau pravilīyate | dṛśyaṃ sarvaṃ jñabodhe'ntaḥ punaḥ svātmaiva lakṣyate || 69 ||

नीलत्वं च यथा व्योम्नि तथा पृथ्व्यादिता शिवे | भ्रान्तिमात्रादृते नान्यद्यथा व्योम तथा शिवः || ७० ||

nīlatvaṃ ca yathā vyomni tathā pṛthvyāditā śive | bhrāntimātrādṛte nānyadyathā vyoma tathā śivaḥ || 70 ||

वासनाभिरुपेतोऽपि समस्ताभिरवासनः भवत्यसावसत्सर्वमिदमित्येव यस्य धीः || ७१ ||

vāsanābhirupeto'pi samastābhiravāsanaḥ bhavatyasāvasatsarvamidamityeva yasya dhīḥ || 71 ||

संकल्पेष्वद्भुतं भव्य स्वप्नमायेन्द्रजालकम्। यद्वत्संसृतयस्तद्बदृष्टेऽप्यास्था किमत्र वै || ७२ ||

saṃkalpeṣvadbhutaṃ bhavya svapnamāyendrajālakam yadvatsaṃsṛtayastadbadṛṣṭe'pyāsthā kimatra vai || 72 ||

न दुःखमस्ति न सुखं न पुण्यं न च पातकम्। न किंचित्कस्यचिन्नष्टं कर्तुर्भोक्तुरसंभवात् || ७३ ||

na duḥkhamasti na sukhaṃ na puṇyaṃ na ca pātakam na kiṃcitkasyacinnaṣṭaṃ karturbhokturasaṃbhavāt || 73 ||

सर्वं शून्यं निरालम्बं ममता प्रत्ययोऽप्ययम्। द्विचन्द्रस्वप्नपुरवद्यस्यासौ सोऽपि नास्ति नः || ७४ ||

sarvaṃ śūnyaṃ nirālambaṃ mamatāpratyayo'pyayam dvicandrasvapnapuravadyasyāsau so'pi nāsti naḥ || 74 ||

केवलो व्यवहारस्थः काष्ठमौनगतोऽथ वा। काष्ठपाषाणवत्तिष्ठन् ब्रह्मतामधिगच्छति || ७५ ||

kevalo vyavahārasthaḥ kāṣṭhamaunagato'tha vā kāṣṭhapāṣāṇavattiṣṭhanbrahmatāmadhigacchati || 75 ||

शान्तत्वे चित्तत्वे नानानानात्मनीह शिवे | अवयविनोऽवयवित्वे त्विह युक्तिर्विद्यते नान्या || ७६ ||

śāntatve cittatve nānānānātmānīha śive | avayavino'vayavitve tv iha yuktirvidyate nānyā || 76 ||

अर्थागतस्वभावस्य च नैव च संभवादमले | एतस्मिन्सर्वगते ब्रह्मणि नास्ति स्वभावोक्तिः || ७७ ||

arthāgatasvabhāvasya ca naiva ca sambhavādamale | etasmin sarvagate brahmaṇi nāsti svabhāvoktiḥ || 77 ||

न च नास्तिकोपलम्भात्संवित्तेरस्तिता च नैवाजे | ग्राह्यग्राहकदृष्टेरसंभवादस्ति किंचिदपि || ७८ ||

na ca nāstikopalambhāt saṃvitterastitā ca naiva aje | grāhyagrāhakadṛṣṭer asaṃbhāvād asti kiṃcidapi || 78 ||

शमममलमहार्यमार्यजुष्टं शिवमजमक्षयमासितं समं यत् | तदवितथपदं तदास्व शान्तं पिब लल भुङ्क्ष्व भवानयं हि नास्ति || ७९ ||

śamamamalamahāryamāryajuṣṭaṃ śivamajamakṣayamāsitaṃ samaṃ yat | tadavitathapadaṃ tadāsv śāntaṃ piba lala bhuṅkṣva bhavānayaṃ hi nāsti || 79 ||